Malik Juma alikuwa amerudi Mwangaza akiwa na azimio ambalo hakuwahi kulitamka kwa sauti: hospitali ya kaunti haingekuwa tena kituo cha kusubiri ambulance. Miaka saba katika hospitali kubwa ya Bahari City ilikuwa imemfundisha mengi, lakini pia ilikuwa imemzoesha kusikia maneno yale yale kila aliposema alitoka Mwangaza—“rural doctor,” kana kwamba ujuzi wake uliisha pale lami ilipopungua.
Siku yake ya kwanza katika kitengo cha dharura haikumpa nafasi ya kujitambulisha vizuri. Saa mbili asubuhi, kabla hata hajamaliza kikombe cha chai, kijana mmoja alianguka karibu na kaunta ya usajili. Karani aliyekuwa akitafuta fomu ya rufaa aliacha karatasi zikitawanyika sakafuni.
“Anaitwa Kevin Naliaka,” mwanamke aliyekuwa naye alisema kwa sauti iliyokatika. “Ana maumivu ya kifua tangu alfajiri. Nataka apelekwe Bahari City sasa.”
Malik tayari alikuwa amepiga magoti karibu na Kevin. “Achieng, oxygen. Pressure, pulse, ECG. Musa, fungua njia.”
Nurse Achieng alisukuma trolley kwa haraka. Kevin alikuwa na miaka ishirini na saba, ngozi imejaa jasho, pumzi fupi. Alijaribu kusema kitu lakini maumivu yakamrudisha kimya. Malik alipima mapigo ya moyo na kumwangalia moja kwa moja.
“Kevin, nisikilize. Tunakusaidia hapa sasa. Tutazungumza kuhusu transfer wakati tunafanya vipimo, si baada yake.”
Mwanamke aliyekuwa pembeni akasema, “Mimi ni Rehema, dada yake. Usiniambie hospitali yenu inaweza. Niambie ndugu yangu anaweza kusubiri.”
Maneno hayo yalimkata kuliko alivyotarajia. Malik hakutaka kuingia kwenye mabishano ya hadhi ya hospitali. Lakini sehemu ya ndani yake ilichukia dhana kwamba jibu pekee salama lilikuwa kuondoka Mwangaza.
ECG ya kwanza ilitoka ikiwa na mabadiliko yasiyo makubwa lakini ya kutosha kumfanya akae makini. Pressure ya Kevin ilikuwa chini kidogo. Achieng alimwekea drip, Malik akaagiza dawa za awali na vipimo vya damu. Wakati huo huo aliinua simu nyekundu iliyokuwa juu ya meza ya kituo cha wauguzi—simu maalum ya rufaa ambayo kila mtu hospitalini aliifahamu kwa sauti yake kali.
“Musa, piga Bahari City. Waambie tuna chest pain, unstable trend, ECG equivocal. Nahitaji consultant wa cardiology kwenye line.”
Rehema alimtazama. “Kwa hiyo unakubali anahitaji kuondoka?”
“Nakubali tunahitaji kufungua njia mapema. Hilo si sawa na kusema lazima tuondoke dakika hii. Tukikimbia bila kumstabilize na akidorora barabarani, tumefanya kosa lingine.”
“Na mkichelewa?”
Malik hakujibu kwa nadharia. Alivuta stool karibu naye na kuweka saa yake juu ya tray.
“Kila dakika kumi tunarudia vitals. Tutafanya ECG nyingine. Nikiona marker fulani au pressure ikiendelea kushuka, transfer inakuwa hatua ya lazima. Sitangoja kwa sababu ya pride ya hospitali.”
Achieng alimwangalia kwa sekunde moja. Alikuwa amefanya kazi Mwangaza miaka kumi na mbili; alijua tofauti kati ya ahadi nzuri na mfumo unaoweza kuitimiza.
“Ambulance iko compound,” alisema. “Lakini driver alikuwa anaenda fueling.”
“Mrudishe sasa. Si lazima iondoke, lakini iwe tayari.”
Rehema alivuta pumzi ndefu. “Kaka yangu mwingine alikufa baada ya watu kuniambia ‘tunasubiri tu kidogo.’ Sitaki kusikia sentensi hiyo tena.”
Malik alihisi chumba kikibadilika. Hakuwa tena anashughulika na mgonjwa mmoja tu; alikuwa ameingia kwenye historia ambayo hakuiandika.
“Nitakuambia tunachosubiri na kwa nini,” alisema. “Na nikiona mpaka wetu, nitakuambia tumefika mwisho.”
Kevin alifumbua macho. “Rehema…”
Dada yake alimshika mkono. “Niko hapa.”
Dakika kumi baadaye pressure ilipanda kidogo, maumivu yakapungua, lakini Malik hakuridhika. Vipimo vya damu vilikuwa bado njiani. Simu nyekundu ilikuwa imepigwa mara mbili bila consultant kupatikana. Musa aliandika muda kwenye karatasi ndogo, kisha akarudi kwa Malik.
“Switchboard wanasema cardiology wako theatre. Waache message.”
“Usiache message tu. Piga tena baada ya dakika tano. Andika muda.”
Achieng alimnong’oneza, “Hapa watu wamezoea kupiga mara moja, wakisubiri callback.”
“Leo hatutegemei memory.”
Rehema alisikia. “Kwa nini hilo halikuwepo kabla?”
Malik hakutafuta jibu la kujitetea. “Swali zuri.”
Musa aliporudi kwenye simu, line ya Bahari City ilikuwa busy. Alijaribu extension nyingine. Achieng akasema kuna namba ya registrar kwenye karatasi iliyobandikwa ndani ya drawer, lakini ilipatikana ikiwa ya zamani. Malik hakukasirika kwa mtu mmoja. Badala yake aliomba Musa aandike kila jaribio—saa, namba, jibu—hata kama hakuna aliyepokea.
“Daktari,” Musa alisema, “ukitaka record ya kila call wakati tuna wagonjwa wengine sita, tutakosa kufanya kazi.”
“Si kila call ya kawaida. Hii ni referral inayoweza kubadilisha outcome.”
Achieng akamwunga mkono. “Tukiandika mistari mitatu sasa, tutakuwa na kitu cha kukabidhi shift nyingine.”
Malik aliangalia board ya wagonjwa. Hakutaka timu ihisi Kevin ndiye mgonjwa pekee hospitalini. Alimwagiza clinical officer aendelee na mtoto mwenye homa na akamwita nurse mwingine kusaidia triage. Huo ulikuwa mtihani ambao hospitali ndogo iliishi kila siku: si kutokuwa na ujuzi, bali kuwa na watu wachache wanaohitajika sehemu nyingi kwa wakati mmoja.
Rehema aliangalia movement hiyo yote. “Kwa hiyo mnashughulika na wengine huku mnasubiri?”
“Ndiyo. Lakini Kevin ana monitoring yake. Hiyo ndiyo sababu lazima process iwe wazi, isiwe kwenye kichwa cha mtu mmoja.”
“Na ukiitwa mgonjwa mwingine?”
“Achieng anajua triggers. Musa anajua transfer line. Na mimi nitarudi hapa kabla ya repeat ECG.”
Kevin, ambaye alikuwa amesikia zaidi kuliko walivyodhani, alisema, “Msinifanye project.”
Malik alicheka kidogo. “Hatutakufanya project. Tunataka mfumo usikufanye usubiri kwa sababu mtu mmoja ameondoka chumbani.”
Achieng alimpa Kevin maji kidogo kwa pamba kwenye midomo. “Na wewe usijifanye shujaa. Maumivu yakibadilika, unasema.”
“Nitasema.”
Dakika chache baadaye Musa alipata switchboard tena, lakini bado consultant hakupatikana. Malik aliamua ambulance iwe moved hadi mlango wa ER badala ya parking ya mbali. Driver alipofika akiwa na receipt ya mafuta mkononi, alilalamika kwamba angeziba njia.
“Ziba kwa dakika chache,” Malik alisema. “Bora tuondoe ambulance ikiwa hatuitaji kuliko kuanza kuitafuta tukiihitaji.”
Hatua hiyo ilimgharimu nafasi na malalamiko ya security, lakini iliondoa uncertainty moja. Rehema aliiona. Hakutabasamu, lakini hakuuliza tena kama ambulance iko tayari.
Mgonjwa mwingine aliingizwa pembeni, mtoto akiwa na homa kali. Kelele za trolley, simu na familia ziliifanya ER iwe kama kawaida yake, lakini kwa Malik kila kitu kilizunguka monitor ya Kevin. Aliangalia trend, akabadilisha dose moja, akapitia ECG tena.
Dakika ishirini baadaye, Kevin alisema maumivu yamerudi. Sio makali kama mwanzo, lakini sasa yalienea hadi taya. Malik akavuta karatasi mpya ya ECG.
“Repeat sasa.”
Printer ilianza kutoa strip polepole, mstari mweusi ukikunjuka kwenye karatasi nyeupe. Malik aliushika kabla haujaanguka. Mabadiliko yalikuwa wazi zaidi. Achieng aliona uso wake na hakuhitaji maelezo.
“Ambulance?” Malik aliuliza.
“Ready.”
“Consultant?”
“Bado.”
Malik akageuka kwa Rehema. “Hii ndiyo trigger niliyokuambia. Hatungojei tena.”
Kwa mara ya kwanza, Rehema hakubishana. Aliangalia ndugu yake, kisha simu nyekundu.
Malik alinyanyua strip ya ECG, akaikabidhi Achieng na kusema kwa sauti ambayo kila mtu karibu alisikia:
“Piga simu nyekundu sasa.”
---