Amina hakutaka kuitwa shahidi.
“Nilikua naenda kuchukua ruler,” alisema.
Walikuwa wamekaa kwenye library baada ya vipindi. Salma alikuwa upande mmoja wa meza. Balozi Kenga alikuwa upande mwingine, akiwa na daftari lake limefungwa. Nuru, mama yake Amina, alikuwa karibu na dirisha. Rukia alikuwa amekuja bila kualikwa baada ya kusikia kwamba Amina alikuwa amekumbuka kitu kuhusu usiku wa demolition.
“Lakini uliona excavator?” Rukia akauliza.
Salma akainua mkono.
“Rukia, hakuna maswali ya kumwekea jibu.”
“Sijamwekea jibu. Nimeuliza kama aliona.”
“Excavator tayari ni neno tunalotumia sisi. Amina aseme alichoona kwa maneno yake.”
Amina akamtazama Salma.
“Naweza kuondoka kama sitaki?”
Kenga akajibu kabla ya mtu mwingine. “Ndiyo.”
“Na nikisema sikumbuki?”
“Basi tunaandika hukumbuki.”
“Na nikikumbuka kesho?”
“Tutarekodi kwamba ulikumbuka baadaye. Hatutarekebisha leo ili ionekane ulikumbuka tangu mwanzo.”
Amina akavuta kiti karibu zaidi na meza.
“Sawa.”
Salma alihisi Nuru akitoa pumzi taratibu.
Kenga akaweka karatasi tupu mbele ya Amina.
“Hii si police statement,” alisema. “Ni record ya kile unachosema ulihisi, ulisikia au uliona. Ukikosa uhakika, sema hivyo.”
Rukia akasema, “Lakini tukipata jina—”
“Rukia,” Nuru alimkatiza. “Acha mtoto aseme.”
Rukia akakaa nyuma.
Kenga akaanza.
“Tuanzie jana kabla ya shule. Ulikuwa wapi?”
Amina akakunja paji la uso.
“Si jana. Usiku kabla ya jana.”
“Vizuri. Usiku kabla ya demolition kugunduliwa. Ulikuwa wapi?”
“Nyumbani.”
“Ulienda shule?”
“Nilipita karibu.”
“Kwa nini?”
Amina akamwangalia mama yake.
Nuru akasema, “Sema tu.”
“Nilikuwa nimetoka kwa Zawadi. Tulikuwa tumefanya assignment. Nuru mama alinipigia nikarudi nyumbani.”
“Njia yako inapita wapi?”
“Barabara ya nyuma ya shule. Si getini mbele.”
Salma alihisi mgongo wake ukikaza.
“Ulipita saa ngapi?” Kenga akauliza.
“Sijui exact.”
“Unaweza kukadiria?”
“Baada ya saa mbili usiku. Labda saa mbili na nusu.”
“Unajuaje?”
“Zawadi alitaka niendelee kukaa mpaka episode iishe. Nilimwambia mama amesema nirudi kabla saa tatu.”
Nuru akasema, “Nilimpigia saa mbili na dakika kumi na saba. Ninaweza kuangalia call log.”
Kenga akainua mkono. “Tutaiangalia baadaye. Amina aendelee bila sisi kumjengea timeline.”
Amina akatikisa kichwa.
“Nilipofika karibu na drainage ya nyuma, kulikuwa na taa kubwa.”
“Taa za nini?”
“Sijui. Zilikuwa juu kuliko gari ya kawaida.”
“Uliona gari?”
“Niliona sehemu ya kitu kikubwa. Yellow. Lakini kulikuwa na fence na miti.”
Rukia akajisogeza mbele.
“Yellow machine?”
Salma akamwangalia kwa ukali.
Rukia akarudi nyuma.
Kenga akauliza, “Amina, wewe ungekiitaje kitu hicho?”
Amina akafikiri.
“Machine ya kuchimba. Kama zile za road.”
“Uliiona ikifanya nini?”
“Sikuiona ikivunja ukuta.”
Sentensi hiyo ilitoka haraka, kana kwamba alikuwa amejiandaa nayo.
Salma akauliza kwa upole, “Kwa nini umesema hilo bila kuulizwa?”
“Kwa sababu tangu jana kila mtu akijua nilipita huko anauliza kama niliona wakivunja.”
“Nani amekuuliza?” Nuru akasema.
“Watu.”
“Nani?”
“Mama wa Kendi. Mwalimu mmoja. Wanafunzi.”
Nuru alikasirika. “Kwa nini watu wazima wanauliza mtoto—”
Salma akamgusa mkono.
“Tutalishughulikia hilo.”
Kenga akasema, “Amina, record ya leo itasema wazi kwamba hukuona ukuta ukivunjwa.”
Amina akatikisa kichwa.
“Niliiona machine tu. Na mtu.”
Chumba kikawa kimya.
“Mtu wapi?” Kenga akauliza.
“Karibu na geti la nyuma.”
“Ulimwona vizuri?”
“Hapana.”
“Mwanaume au mwanamke?”
Amina akasita.
“Nadhani mwanaume.”
“Kwa nini unadhani?”
“Sauti.”
“Ulisikia akisema nini?”
Amina akafumba macho kwa muda.
“Alikuwa anaongea na mtu mwingine. Au kwenye simu. Sijui.”
“Maneno?”
“Sikumbuki yote.”
Rukia akashika kalamu yake kwa nguvu.
Kenga hakumharakisha.
Amina akasema, “Kuna kitu kuhusu nyuma.”
“Usijilazimishe.”
“Alisema… ‘maliza upande wa nyuma kwanza.’”
Salma hakusogea.
Kenga aliandika maneno hayo kwa herufi ndogo, kisha akauliza, “Una uhakika huo ndiyo mpangilio wa maneno?”
Amina akatikisa kichwa polepole.
“Si asilimia mia. Lakini ‘upande wa nyuma kwanza’ nakumbuka.”
“Na ‘maliza’?”
“Nadhani.”
Kenga akaandika:
**Witness recalls phrase containing ‘upande wa nyuma kwanza’; believes preceding word may have been ‘maliza,’ not certain.**
Rukia akasema, “Sauti ilikuwa ya Doto?”
Amina akageuka kwake.
“Sijui.”
“Lakini unamjua Doto.”
“Ndiyo.”
“Kwa hiyo kama—”
“Imetosha,” Salma alisema.
Rukia akainua mikono. “Nataka tu kujua kama ali-recognize voice.”
“Umeuliza baada ya kutaja jina. Hilo ndilo tatizo.”
Kenga akamwangalia Amina. “Kabla Rukia hajataja Doto, ulikuwa umehusisha sauti hiyo na mtu yeyote unayemjua?”
Amina akafikiri kwa muda mrefu.
“Hapana.”
“Basi hiyo ndiyo record.”
Rukia akavuta pumzi kwa hasira.
“Mnakuwa careful mpaka evidence inakufa.”
Nuru akageuka kwake.
“Evidence haipaswi kuishi kwa kumfundisha mtoto jibu.”
Rukia akanyamaza.
Amina aliangalia mama yake, kisha Salma.
“Naweza kusema kitu kingine?”
“Ndiyo,” Kenga alisema.
“Niliona taa zikienda upande wa classrooms. Lakini niliondoka. Sikubaki kuangalia.”
“Kwa nini?”
“Nilikuwa nimechelewa kurudi. Na nilifikiri ni watu wa construction.”
“Uliwaona watu wangapi?”
“Mmoja tu vizuri kiasi. Labda wengine walikuwa huko, lakini siwezi kusema.”
“Uliweza kuona nguo?”
“Reflective vest. Ya orange au yellow.”
“Uso?”
“Hapana.”
“Plate number?”
“Hapana.”
“Logo?”
“Hapana.”
Kenga akasogeza karatasi kwake.
“Soma nilichoandika. Usisaini kama kuna kitu nimeongeza.”
Amina alisoma polepole.
Akasimamisha kidole kwenye mstari mmoja.
“Hapa umeandika ‘excavator headlights.’ Mimi sijasema excavator. Nimesema machine ya kuchimba.”
Kenga akachukua kalamu na kubadilisha.
**headlights from large yellow digging machine, as described by witness.**
Amina akaendelea kusoma.
Kwenye mstari wa phrase, alisema, “Andika kwamba ‘maliza’ si uhakika.”
“Imeshaandikwa.”
“Na kwamba sikujua ni Doto.”
Kenga akaongeza:
**Witness did not identify speaker and did not associate voice with Doto before his name was raised by an adult during questioning.**
Rukia akatazama dirishani.
Amina akasaini.
Nuru hakusaini kama witness wa tukio; alisaini tu kwamba alikuwa present wakati statement ilichukuliwa.
Salma naye alifanya hivyo.
Kenga akaandika muda wa kuanza na kumaliza.
Amina akasimama.
“Naweza kwenda?”
“Ndiyo,” Salma alisema.
“Science teacher amesema tunaweza kujenga project nyingine.”
“Vizuri.”
“Lakini tunahitaji wire mpya.”
“Weka kwenye verified loss list.”
Amina akatabasamu.
“Nilijua utasema hivyo.”
Alipotoka, Nuru alifunga mlango.
“Sitaki mtu mwingine kumuuliza kuhusu usiku huo bila mimi au Salma kuwepo.”
Kenga akasema, “Nitaandika recommendation hiyo kwenye mediation note.”
Rukia akasema, “Lakini kama police wakitaka?”
“Basi watafuata procedure yao. Sisi hatutafanya rehearsal ya majibu kabla.”
Rukia alisimama.
“Mnaniangalia kama mimi nataka kumtumia mtoto.”
Salma akasema, “Nafikiri unataka kumaliza uncertainty.”
“Na wewe hutaki?”
“Nataka. Lakini si kwa gharama ya kutengeneza certainty ambayo haipo.”
Rukia akachukua begi lake na kutoka.
Nuru alibaki.
“Salma,” alisema, “Amina alipita rear road usiku. Kwa nini hakuniambia?”
“Labda hakufikiri ilikuwa muhimu.”
“Aliona machine.”
“Machine haikuwa habari mpaka asubuhi.”
Nuru akakaa tena.
“Nilimwambia arudi kabla saa tatu. Ningeweza kwenda kumchukua.”
“Hiyo si record ya kosa lako.”
“Usinifanyie language yako sasa.”
Salma akatabasamu kidogo.
“Sawa.”
Nuru akafuta macho haraka, kana kwamba alikasirika nayo.
“Doto akiwa ndiye alifanya hivi…”
“Hatujui.”
“Najua. Lakini kama ni yeye, Amina alikuwa karibu na machine usiku.”
Salma alikaa kimya.
Hapo ndipo mgogoro wa ardhi uliacha kuwa karatasi hata kwa Nuru.
Si classrooms tu.
Mtoto wake alikuwa amepita karibu na site wakati kazi ilikuwa ikiendelea.
Kenga alipokuwa anafunga folder, simu ya Salma ilitetemeka.
Ujumbe kutoka namba ambayo hakuwa ame-save.
**Bi Salma? Mimi ni Hassan Pori. Juma amenipa namba yako. Amesema mnataka kujua kuhusu kazi ya Upendo Ridge.**
Salma akamwonyesha Kenga.
Kenga akasoma bila kugusa simu.
Ujumbe wa pili ukaingia.
**Sitataka jina langu liwekwe kwa radio. Mimi nilifika kufanya kazi niliyopewa.**
Nuru akasema, “Operator?”
Salma akatikisa kichwa.
Kenga akauliza, “Utamjibu nini?”
Salma akaandika:
**Nataka kuthibitisha tu kazi uliyopewa, records ulizopokea, na ulichofanya. Hatutaahidi secrecy ambayo hatuwezi kutoa, lakini hatutatoa accusation kwa media kutoka mazungumzo yako. Tunaweza kukutana na mediator present.**
Hassan alisoma.
Hakujibu kwa dakika tatu.
Kisha:
**Kesho saa kumi na moja jioni. Kituo cha mafuta cha Mtoni Road. Sitakuja shule.**
Salma akamwangalia Kenga.
“Kesho.”
Kenga akafunga folder.
“Leo tumepata sentensi moja kutoka kwa mtoto.”
Salma akatikisa kichwa.
“Sentensi nusu.”
“Na hiyo ndiyo inapaswa kubaki mpaka source nyingine iithibitishe.”
Salma aliangalia statement ya Amina tena.
**…upande wa nyuma kwanza.**
Hakukuwa na jina.
Hakukuwa na uso.
Hakukuwa na order kamili.
Kulikuwa na sauti tu, iliyokumbukwa na mtoto aliyekuwa akipita njiani.
Kesho wangekutana na mtu aliyekuwa ndani ya machine.
---