Mariam Said alikuwa amefika kwenye benki akiwa na faili la plastiki lililojaa namba, si ombi la huruma. Ndani kulikuwa na nakala za oda ya harusi ya watu mia nne, orodha ya vitambaa vya rangi ya shaba na kijani kibichi, makadirio ya taa za ukumbini, pamoja na risiti za malipo ya awali kutoka kwa mteja. Kila karatasi ilikuwa imepangwa kwa tarehe. Huo ndio ulikuwa mtindo wake wa kufanya biashara: kama kitu kingeweza kuthibitishwa kwa maandishi, hakikupaswa kuachwa kwenye kumbukumbu ya mtu.
Asubuhi hiyo alikuwa anahitaji mkopo wa kununua vitambaa na taa kabla ya oda kubwa haijamponyoka. Miaka kumi ya kupamba harusi katika Nairobi haikumfundisha kutegemea bahati. Kulikuwa na siku za wateja waliochelewa, wauzaji waliobadilisha bei na magari yaliyoharibika njiani, lakini jina la Mwangaza Décor lilikuwa limebaki safi. Hakuwahi kukopa pesa kwa jina la mtu mwingine. Hakuwahi kutoroka bili. Hata aliposhindwa kupata faida, aliwapigia simu wauzaji kabla ya siku ya malipo.
Jonas Mbele, afisa wa mikopo kwa biashara ndogo, alimsalimu kwa mkono na kumwonyesha kiti.
“Faili yako iko vizuri,” alisema. “Oda inaonekana ya kweli, na mteja amelipa deposit.”
“Deposit haitoshi kununua kila kitu,” Mariam akasema. “Nahitaji bridge ya wiki sita. Nikipeleka sample venue Ijumaa, mteja atatoa awamu ya pili.”
Jonas alifungua kompyuta yake. Alikuwa amesoma makadirio yake, akauliza kuhusu mapato ya miezi mitatu na akaomba kuona rekodi za M-Pesa za biashara. Mariam akafungua simu yake bila kusita. Alijua akaunti zake mbili, ya biashara na ya nyumbani, kama anavyojua rangi za kitambaa anachouza.
Mazungumzo yalikwenda kwa utulivu hadi Jonas alipoacha kuandika. Vidole vyake vilikaa juu ya kibodi. Kisha akavuta pumzi ndefu na kuzungusha skrini kuelekea Mariam.
“CRB imerudisha alama ambayo inatuzuia kuendelea.”
Mariam aliinamia skrini. Mwanzoni aliona mistari ya kawaida: jina lake, namba ya kitambulisho, tarehe ya kuzaliwa. Chini yake kulikuwa na jedwali la akaunti iliyochelewa kulipwa. Alisoma tarehe mara moja, kisha akarudi mwanzo wa mstari.
**Education loan. Disbursed: 1997. Outstanding: 284,600 shillings.**
“Samahani,” alisema, akifikiri labda macho yake yalikuwa yamechanganya namba. “Hii ni ya nani?”
Jonas hakutabasamu. “Imeingia kwa jina lako.”
“Mwaka wa disbursement ni upi?”
“1997.”
Mariam aliketi sawa. Mwaka huo alikuwa na miaka kumi na saba na alikuwa bado nyumbani akisubiri matokeo ya shule. Chuo alichokwenda baadaye hakikuwa kimeanza kumpokea. Alikuwa amesoma kwa fedha za kazi za jioni, akishona mapazia na kuuza vitambaa vidogo sokoni. Hakuna taasisi iliyowahi kumwekea mkopo wa elimu.
“Nilizaliwa 1980,” alisema. “Mwaka huo sikuwa chuoni. Na sijawahi kuomba education loan.”
Jonas alisogeza karatasi iliyochapishwa kutoka kwenye printer. “Inaonyesha akaunti imekuwa delinquent kwa muda mrefu. Mfumo wetu hauturuhusu kuidhinisha mkopo mpya wakati kuna outstanding liability.”
Mariam hakuiangalia karatasi hiyo kama hukumu. Aliichukua kwa vidole viwili, akapitia kila mstari. Kulikuwa na anwani ya zamani ya Mwangaza Estate, jengo waliloishi wakati wa chuo. Kulikuwa na jina lake lililoandikwa kwa herufi zilizofanana na zake. Kulikuwa na borrower code aliyokuwa haijawahi kuiona. Jambo pekee lililokosekana lilikuwa namba ya akaunti iliyopokea fedha.
“Na disbursement ilikwenda wapi?”
Jonas alibonyeza dirisha jingine. “Kwenye summary hii, hakuna account suffix.”
“Basi mnawezaje kusema nilipokea?”
“Benki inategemea record ya bureau.”
“Mimi naomba mkopo kwa sababu nina record za biashara,” Mariam akasema, sauti yake ikiwa bado ya chini. “Sasa record isiyosema pesa zilienda wapi ndiyo inanizuia?”
Jonas alitazama upande wa dirisha. Alikuwa amekaa kwenye nafasi ya mtu anayelazimika kutetea utaratibu ambao haujaandikwa na yeye. “Naweza kukupa nakala kamili ya report. Pia unaweza kufungua dispute na bureau.”
“Siwezi kuondoka na mstari mmoja wa summary.”
Alitoa kalamu yake na kuweka nukta tatu kwenye karatasi: anwani, tarehe, akaunti ya kupokea.
“Nahitaji historia yote ya loan. Original application, disbursement record, repayment ledger, na anwani zilizotumika. Kama hamna akaunti ya kupokea, hiyo iandikwe wazi. Sitaki mtu aniambie tu mfumo umeona.”
Jonas alitulia kwa muda kabla ya kuchukua notepad. “Nitahitaji kuomba legacy search. Inaweza kuchukua siku kadhaa.”
“Supplier wangu hanipi siku kadhaa.”
Mariam alitoa faili la oda na kulifungua mbele yake. “Hii ni wedding ya tarehe ishirini na saba. Nimenunua sehemu ya stock, lakini taa na kitambaa cha ukumbi mkuu lazima viagizwe leo. Nikikosa, nitapoteza mteja na watu watatu wanaofanya kazi nami watakosa malipo ya mwezi.”
Jonas alitazama deposit slip, kisha report ya CRB. “Ninaelewa.”
“Usielewe tu. Andika kwamba nimepinga record hii.”
Alimsukumia fomu ya dispute ya ndani. Mariam aliisoma kwa makini. Kwenye sehemu ya sababu, aliandika: *Sijawahi kupokea au kutumia mkopo huu. Naomba kuthibitishwa kwa akaunti ya disbursement na chanzo cha anwani ya zamani.* Alisaini kwa jina lile lile lililokuwa kwenye skrini, lakini mkono wake ulikuwa mzito.
Jonas alichukua fomu. “Nikifungua dispute, processing ya mkopo huu itasimama.”
“Imesimama tayari.”
Kabla hajaondoka, aliomba nakala yenye muhuri wa kupokelewa. Jonas alirudi na report ndefu. Kurasa zake zilikuwa na vifupisho, tarehe na mistari iliyomfanya Mariam ahisi kama maisha yake yalikuwa yamehamishwa kwenye sanduku la kumbukumbu. Alipoona anwani ya Mwangaza Estate, tumbo lake lilijikaza. Anwani hiyo ilikuwa yake. Aliishi huko wakati wa chuo. Alikuwa amelipa kodi kwa jina lake. Alikuwa na daftari la chumba, kama bado halijapotea.
Lakini hakuwahi kuona fedha za mkopo.
Jonas alisimama alipokuwa anaweka karatasi kwenye faili. “Mariam, kama una ushahidi wowote wa akaunti zako za zamani, hata kama ni statement ya benki iliyofungwa, leta. Ukionyesha hakuna disbursement, itatusaidia.”
“Na kama mfumo wenu unaonyesha anwani yangu lakini pesa za mtu mwingine?”
“Basi tutahitaji kufuatilia jinsi record ilivyoingia.”
“Ni nani anayefuatilia?”
Jonas hakujibu mara moja. “Anza na bureau. Mimi nitafungua request ya back-office.”
Mariam alitoka kwenye tawi bila mkopo, bila tarehe ya uhakika ya majibu, na akiwa ameshikilia report iliyosema alikuwa na deni la maisha ambayo hakuyawahi kuishi. Nje, River Road ilikuwa imejaa honi, mikokoteni na watu waliokimbizana na saa. Simu yake ilitetemeka. Ujumbe kutoka kwa Kendi ulikuwa umeingia: *Supplier wa taa ameuliza deposit. Tumpigie sasa?*
Mariam aliweka report juu ya faili la oda. Alitazama tena mstari wa 1997, kisha akaandika chini yake namba ya request ya Jonas.
Alijua jambo moja tu lililokuwa hakika. Anwani ilikuwa yake. Akaunti haikuwa yake.
Na supplier alikuwa tayari anasubiri jibu.
---