Swali la mzazi huyo halikuishia uwanjani.
Kabla ya mwisho wa siku, Rehema alimwambia Tunu kwamba kamati ya wazazi ilikuwa imeomba kikao maalum. Omari alitaka kujadili mwongozo mpya wa wanafunzi wanaorejea na malalamiko ya “usalama.”
“Lazima niende?” Tunu aliuliza.
“Hapana.”
“Watanizungumzia?”
Rehema hakudanganya. “Inawezekana.”
“Basi nataka kujua kinachosemwa.”
“Unaweza kuhudhuria sehemu ya kikao ukiwa na Mariam. Lakini hutalazimika kujibu historia yako.”
Tunu alienda nyumbani akiwa amekasirika kabla hata hajamweleza Mariam.
“Sitaki watu wazima wakae chumbani waamue kama mimi ni salama,” alisema.
Mariam akafunga kopo la sukari. “Na mimi sitaki.”
“Basi twende.”
Mariam alimwangalia. “Una uhakika?”
“Hapana. Lakini twende.”
Kikao kilifanyika Alhamisi jioni kwenye darasa la Form Three. Viti vilipangwa duara lisilo kamili. Kulikuwa na wazazi saba, Omari, Rehema, mwalimu mmoja wa nidhamu, Mariam na Tunu. Nuru alikuja kama msaidizi wa familia baada ya Mariam kuomba.
Tunu alichagua kiti karibu na mlango.
Mwanamke aliyekuwa ameuliza swali baada ya assembly alijitambulisha kama Bi. Zawadi, mjumbe wa kamati.
“Sina chuki na mtoto yeyote,” alianza. “Lakini wazazi wana wajibu. Tukijua mwanafunzi amekuwa akiishi mazingira hatarishi, tunahitaji kujua kama kuna watu wanaomfuata, kama kuna tabia zinazoweza kuathiri wengine.”
Tunu alihisi Mariam akibadilika kwenye kiti.
Rehema alisema, “Tunaweza kuzungumzia tabia halisi na taratibu halisi. Hatupaswi kutumia historia ya mwanafunzi kama ushahidi wa tabia ambayo haijatokea.”
Baba mmoja akasema, “Lakini historia ina maana.”
“Kwa msaada,” Rehema akajibu. “Si kama hukumu.”
Omari akaweka karatasi mezani. “Tuna sheria za vitu vinavyoweza kuhatarisha wanafunzi: vurugu, vitisho, kuleta watu wasioruhusiwa, wizi, kutoka shule bila ruhusa. Hizo zinatumika kwa kila mwanafunzi.”
Bi. Zawadi akamwangalia Tunu. “Na kama kuna marafiki wa mtaani wanaokuja?”
Tunu alijua swali hilo lilikuwa kwake ingawa halikutaja jina.
Nuru alisema, “Kama mtu asiye mwanafunzi anaingia shule bila ruhusa, shule ishughulikie mtu huyo. Si kuweka alama kwa mtoto anayemjua.”
“Lakini hatuwezi kujifanya hakuna risk.”
“Hakuna anayesema hivyo,” Mariam alisema. Sauti yake ilikuwa imetulia lakini ngumu. “Ninyi mnauliza usalama wa watoto wenu. Mimi pia nauliza usalama wa mtoto wangu. Je, ni salama kwake kila mtu kujua mambo yake binafsi? Ni salama kwake kuitwa mwizi kabla kitu hakijapotea?”
Chumba kilitulia.
Tunu hakuwahi kusikia Mariam akisema *mtoto wangu* mbele ya watu kwa namna hiyo tangu arudi.
Mwalimu wa nidhamu akasema, “Tunaweza kuweka kanuni kwamba malalamiko lazima yawe kuhusu tukio, si uvumi.”
Omari akaandika.
Baba mwingine, Bwana Mussa, akasema, “Lakini tukisubiri tukio, inaweza kuwa kuchelewa.”
Rehema akamuuliza, “Unapendekeza nini kifanyike kwa mwanafunzi ambaye hajafanya kosa?”
Mussa akasita. “Ufuatiliaji zaidi.”
“Kwa sababu ya nini?”
“Historia.”
Tunu akainua mkono kabla hajajizuia.
Omari akamtazama. “Unaweza kusema kama unataka.”
“Nikiingia darasani na kukaguliwa zaidi kuliko Asha kwa sababu nilikosa miezi kadhaa, hilo linafanya nini?”
Hakuna aliyejibu mara moja.
“Linanifanya nijue kwamba hata nikifuata sheria, bado mnaniona kama kosa ambalo halijatokea.”
Bi. Zawadi akasema, “Sikusema ukaguliwe.”
“Lakini hiyo ndiyo maana ya ufuatiliaji zaidi.”
Nuru hakumsahihisha. Mariam hakumkatiza.
Kikao kilianza kubadilika kutoka kwa Tunu kwenda kwenye mifano mingine. Mwanafunzi ambaye baba yake alikuwa gerezani—je, afuatiliwe zaidi? Mwanafunzi aliyewahi kupigana mwaka uliopita—kwa muda gani historia hiyo imfuate? Mwanafunzi aliyekuwa amehamia kutoka eneo lenye sifa mbaya—je, eneo lake liwe taarifa ya usalama?
Majibu yalikuwa magumu zaidi watu walipoacha kuzungumzia “yule mtoto.”
Mlango ukafunguliwa katikati ya kikao.
Mama Pendo aliingia akiwa na gauni la maua na kitambaa kichwani.
Mariam akamkodolea macho. “Wewe unafanya nini hapa?”
“Rehema alinipigia.”
Rehema akasema, “Nilimuomba aje kwa sababu baadhi ya uvumi uliotajwa unatoka Mbuyuni.”
Mama Pendo akaketi bila raha. “Mimi si mzazi wa shule.”
“Lakini umesikia na kurudia madai,” Nuru alisema.
Pendo akavuta pumzi. “Nimesema mambo niliyoambiwa.”
“Kuna kitu kimeibiwa kwenye compound?” Rehema akauliza.
“Hapana.”
“Tunu amempiga mtu?”
“Hapana.”
“Jabi ameingia ndani ya nyumba?”
“Nilimwona barabarani mara moja.”
“Basi ni nini umeona mwenyewe?”
Mama Pendo akatazama Tunu. Aibu ilipita usoni kwake.
“Nimemuona akienda shule,” alisema. “Nimemuona akirudi. Nimemuona akisaidia kibandani. Na... nilisikia watu wakisema mengine.”
Mariam akasema, “Na ukaongeza kodi.”
“Nilifanya haraka.”
Hiyo haikuwa msamaha kamili. Lakini ilikuwa mara ya kwanza Pendo kukubali mbele ya watu kwamba ushahidi wake ulikuwa uvumi.
Bi. Zawadi akasema, “Sawa, lakini shule bado inahitaji usalama.”
Omari akageuza karatasi yake. “Pendekezo: kanuni za usalama ziwe behavior-based kwa wanafunzi wote. Hakuna mwanafunzi atakayechukuliwa kama risk kwa historia ya familia, kutokuwepo, eneo aliloishi, au uvumi. Malalamiko yawe na tukio linaloweza kutajwa.”
Mwalimu wa nidhamu akaongeza, “Na hatua za msaada zinaweza kuwa binafsi bila kuwa adhabu.”
Walibishana kuhusu maneno kwa dakika nyingine ishirini. Mwishowe, kamati haikupiga makofi wala kuomba msamaha. Lakini waliidhinisha kanuni hiyo kwa kura nyingi.
Tunu alitoka darasani akiwa amechoka kuliko baada ya siku nzima ya masomo.
Mama Pendo aliwafuata nje.
“Mariam,” aliita.
Mariam akasimama.
“Kuhusu kodi...”
“Tutazungumza nyumbani.”
“Ndiyo. Lakini kuna kitu unapaswa kujua.”
Tunu akageuka.
Pendo akashusha sauti. “Ongezeko halikuwa wazo langu peke yangu. Kuna mpangaji mmoja amenisukuma sana. Anasema akibaki Tunu, yeye ataondoka.”
Mariam akakunja uso. “Nani?”
Pendo akatazama kuelekea lango la shule kana kwamba mtu huyo angekuwa hapo.
“Bwana Kito,” alisema. “Anasema ama huyo mtoto aondoke, ama familia yake itaondoka.”
---