Siku iliyofuata, Neema alifika sokoni akiwa na oda kubwa ya sare. Mteja wake alikuwa mfanyabiashara aliyekuwa na maduka mawili na alikuwa tayari kulipa nusu ya pesa, iliyobaki baada ya miezi sita. Oda hiyo ingeleta faida ya haraka na kumwezesha kutoa pesa ya ukarabati wa bomba.
“Saini hapa,” mteja alisema. “Ukitaka, nitachukua hata mashine yako kama dhamana.”
Neema akasoma mkataba. Masharti yalikuwa mengi kuliko alivyotarajia: bei inaweza kubadilishwa, malipo yanaweza kucheleweshwa, na mashine ingeenda kwa mteja ikiwa oda itachelewa.
Lela alisimama karibu na kibanda. “Hiyo pesa inaweza kutusaidia.”
“Inaweza pia kuchukua kazi yangu.”
Mteja akasema, “Biashara ni hatari. Mtu anayeogopa hawezi kukua.”
Neema alihesabu uzi, usafiri, mshahara wa Lela na sehemu ya akiba ya matengenezo. Faida iliyobaki ilikuwa ndogo. Alikataa kusaini bila kubadilisha masharti ya mashine na kuweka tarehe ya malipo.
Mteja aliondoka akisema atarudi baada ya kupata fundi mwingine. Neema alihisi tumbo lake likikaza. Oda hiyo ilikuwa nafasi ya kuonyesha kwamba uhuru wa mali unahitaji pesa, lakini pesa ya haraka ilikuwa ikitaka funguo za uhuru huo.
Lela akamuuliza kwa nini alikataa. “Kwa sababu nilishapoteza nyumba mara moja kwa karatasi ambayo sikuisoma.”
Neema alifungua daftari la makubaliano na kuandika mpango wa akiba: kila oda, asilimia ndogo iende kwenye ukarabati; kila wiki, wahakikishe fedha zimetengwa. Huo ulikuwa mpango mdogo, si muujiza. Duka la Mama halingepona kwa kukataa deni pekee.
Mosi alimtumia ujumbe akisema ofisi ya ardhi ilitaka saini zote kabla ya kutoa nakala ya mwisho. Neema alisoma bila kujibu. Kato akampigia simu.
“Baba anaogopa ukichelewesha.”
“Nataka kujua saini hiyo ni ya nakala gani.”
“Tutaenda wote.”
Walikutana jioni kwenye kibanda. Mosi alichoka na kukubali kwamba deni la duka lilikuwa limemfanya akubali watu waliompa mikopo bila kusoma masharti. Neema hakumwambia kwamba naye alikuwa karibu kufanya hivyo.
“Ukiuza mashine kwa deni, tutapoteza njia ya kutengeneza pesa,” Mosi alisema.
“Ndiyo maana nimekataa.”
Mosi akamkabidhi risiti ya zamani ya mbao aliyonunua kwa duka. “Mimi nilishawahi kuuza chombo cha Mama kwa bei ndogo. Nilidhani nitarudisha. Sikurudisha.”
Neema aliweka risiti kwenye faili la deni, si faili la shutuma. Kato akasema saini za ofisi zifanyike baada ya kusoma nakala.
Siku iliyofuata walienda kwa Mzee Salim. Alithibitisha kwamba saini zinazohitajika zilikuwa za makubaliano ya matumizi, si uhamisho mpya. Mosi alikuwa ameogopa neno “saini” bila kuuliza karatasi gani. Neema alihisi huruma, lakini pia alijua hofu hiyo ilikuwa imewafikisha kwenye kufuli.
“Karatasi haikuamuru nyumba iende kwa mtu,” Mzee Salim alisema. “Iliomba uthibitisho wa watu waliokubaliana kutumia mfumo.”
Neema akamwambia Mosi, “Tutaweka saini, lakini tutaandika madhumuni.”
Mosi akakubali. Walilipa ada kwa pesa iliyotolewa kutoka kwenye akiba ndogo ya Neema na mchango wa Mosi ulioandikwa. Kato alichukua picha ya risiti.
Jioni, mteja wa sare alirudi. Alikubali masharti mapya baada ya Neema kumwonyesha bei na muda wa kweli. Oda ilikuwa ndogo kuliko ile ya kwanza, lakini malipo ya kwanza yalikuwa ya haraka. Neema aliweka sehemu ya pesa kwenye bahasha ya ukarabati na kumwonyesha Lela.
“Kukataa deni hakumaanishi kukataa biashara,” alisema. “Inamaanisha biashara isikufanye mtu wa mwingine.”
Lela akatabasamu. Mosi aliposikia, alisema, “Hilo ni somo nililojifunza kuchelewa.”
Neema akafunga bahasha. Oda ndogo haikuweza kutatua nyumba, lakini ilimpa uwezo wa kukarabati bila kuuza haki yake. Juu ya simu yake, ujumbe wa ofisi ulisema saini zote zilihitajika kesho. Mosi aliuliza kama jina la Mama litabaki kwenye sanduku la barua.
Neema akasema, “Tutalinda hilo, lakini tutagawana funguo.” Neema alienda kwa wauza uzi wawili kuuliza bei ya jumla. Mmoja alitaka alipe baada ya wiki tatu, mwingine alitaka pesa papo hapo. Alihesabu gharama za usafiri na kuona kuwa bei ya jumla haikuwa nafuu ikiwa oda ingechelewa. Lela akapendekeza waanze na wateja wachache wanaolipa mapema. Neema akapenda wazo hilo na akaandika majina matatu kwenye ukurasa wa oda salama.
Mosi alifika kibandani akiwa na taarifa ya deni. Alisema mtu aliyekuwa akidai pesa alikuwa amemtishia kuchukua mashine ya duka. Neema hakumwambia polisi wala kutumia tishio hilo kumshinikiza asaini. Alimwomba Mosi alete ujumbe huo kwenye mkutano wa kila mwezi, ili kila mtu ajue hatari bila kugeuza deni kuwa siri.
“Utanisaidia?” Mosi aliuliza.
“Nitasaidia kutafuta ratiba ya malipo. Sitachukua deni lako.”
Mosi akakubali. Kato alijitolea kuendesha safari moja ya ziada kwa wiki na kuweka pesa kwenye bahasha ya matengenezo, lakini Neema akasema mchango huo uandikwe kama wake. Familia ilikuwa ikijifunza kutenganisha msaada na umiliki.
Mteja wa oda ndogo aliporudi, Neema alimwonyesha sampuli, akamwambia muda halisi na akapokea amana. Hakutumia neno “haraka” alilokuwa akitumia zamani. Alijua uhuru wa biashara haukui kwa ahadi za juu, bali kwa masharti yanayoweza kutimizwa. Jioni hiyo, Neema alifunga mashine na kwenda kwa Mariam akiwa na bahasha ya akiba. Mariam alimuuliza kama alikuwa ameshinda. Neema akasema amekataa mtego mmoja na amepata oda ndogo, lakini nyumba bado inahitaji mazungumzo. Mariam akamwambia ushindi ambao hauwezi kurudiwa kesho si ushindi wa kuaminiwa.
Neema alitafakari maneno hayo na kutuma kwa Mosi muhtasari wa pesa zilizotengwa. Mosi akajibu kwa kutuma kiasi chake na tarehe ya ukarabati. Hakuna aliyemtumia mwingine picha ya uso wenye furaha. Walituma namba, kwa sababu namba hiyo ilikuwa imeanza kuwa lugha ya uwajibikaji badala ya silaha. Mosi akamwambia, “Usikimbie pesa kwa sababu imewahi kukuumiza.” Neema akajibu, “Nitajifunza kuiweka kwenye masharti.” Oda ndogo ikaanza kazi. Neema akafunga bahasha. Mteja akatuma amana. Lela akapanga vitambaa. Kato akaandika kiasi. Wakaendelea.
Ofisi ya ardhi ilitaka saini za pande zote kabla ya nakala ya mwisho.
---