Kassim Mbarouk alijua ramani ilikuwa ya uongo kwa sababu mto ulikuwa umechorwa mahali ambapo haujawahi kupita.
Ukumbi wa shule ya Mbuyuni ulikuwa umejaa wakulima, wafugaji, walimu, na maafisa wa wilaya.
Kwenye skrini kubwa, ramani ya eneo la Mto Mweusi ilionyesha ukanda mwekundu ukimeza vijiji vitatu: Kiegea, Mlimani, na Kizinga.
Serikali ilisema ukanda huo ulikuwa hatari ya mafuriko na wakazi walipaswa kuhamishwa ndani ya siku sitini.
Chini ya ramani kulikuwa na jina la Kassim.
*Mtaalamu Mkuu wa Upimaji wa Anga: Kassim Mbarouk.*
Watu waligeuka kumwangalia.
Kassim alikuwa amerejea Morogoro baada ya miaka minane kufanya kazi ya upimaji wa droni katika miradi ya barabara, mashamba, na hifadhi za maji. Kampuni ya Kaskazi Resources ilimwajiri kufanya ramani ya bwawa la zamani la Mto Mweusi na kutathmini njia za mafuriko.
Aliwasilisha data ghafi wiki moja iliyopita.
Ramani yake halisi ilionyesha vijiji vilikuwa juu ya mkondo wa mafuriko.
Hii iliyowekwa ukutani ilikuwa imehamisha mto kwa karibu mita mia sita.
Mkuu wa Wilaya, Bi. Rehema Nandonde, alishika kipaza sauti. “Utafiti huru umeonyesha eneo hili haliwezi kukaliwa kwa usalama. Serikali imeandaa fidia na ardhi mbadala.”
Mkulima mzee alisimama.
“Ardhi gani?”
“Eneo la Lukobe.”
Ukumbi ukalipuka. Lukobe ilikuwa tambarare kavu isiyo na kisima cha kudumu. Watu wa Kiegea walilima kandokando ya Mto Mweusi kwa vizazi. Makaburi yao, misikiti, makanisa, na shule vilikuwa humo.
Kassim aliinua mkono. “Ramani hii si yangu.”
Mkurugenzi wa Kaskazi Resources, Emmanuel Mrema, aliyekaa mbele, aligeuka polepole. Alikuwa mtu mwenye tabasamu la utulivu na sauti iliyowafanya watu wasikilize hata aliposema jambo lisilo na maana.
“Kassim,” alisema, “tulipokea faili kutoka akaunti yako yenye sahihi ya kitaaluma.”
“Data yangu haijaweka ukanda hapa.”
Mrema akabonyeza kitufe. Skrini ikaonyesha barua pepe yenye jina la Kassim, tarehe, na kiambatisho. Sahihi ya kidijitali ilikuwa yake.
“Unaweza kuwa umefanya marekebisho ya mwisho,” Mrema alisema. “Wataalamu wakati mwingine husahau matoleo yao.”
Kicheko cha hasira kilitokea nyuma. Mwanamke mmoja alimrushia Kassim karatasi ya taarifa ya kuhama.
“Umesahau nyumba zetu pia?”
Kassim alisogea karibu na skrini. Mstari wa mto ulikuwa umechorwa kwa kutumia tabaka la data ya zamani, lakini alama za mipaka zilitoka kwenye mfumo wake mpya. Mtu alikuwa amechanganya faili mbili kwa makusudi ili ramani ionekane ya kitaaluma. Kwenye kona, namba ya marejeo ilikuwa MM-47.
Hiyo haikuwa namba yake.
Ilikuwa namba ya jalada la ardhi ambalo baba yake, Salum Mbarouk, alisaini miaka ishirini na sita iliyopita akiwa karani wa ardhi wa wilaya.
Kassim hakuzungumza na baba yake kwa miaka mitatu. Salum aliishi Kizinga, akijulikana na wengi kama mtu aliyesaidia matajiri kuchukua ardhi za kijiji. Kassim aliondoka nyumbani baada ya kugundua jina la baba yake kwenye hati ya shamba lililonyang’anywa mjane. Salum hakujitetea. Alisema tu, “Ramani haionyeshi kila kitu kilichotokea mezani.”
Sasa jina la Kassim lilikuwa kwenye ramani nyingine ya unyang’anyi.
Mwalimu wa shule, Halima Selemani, alichukua kipaza sauti. Alikuwa rafiki wa utotoni wa Kassim na mmoja wa watu wachache ambao hawakumrushia lawama.
“Tupeni data ghafi,” alisema. “Mtu yeyote anaweza kuchapisha ramani. Tuone vipimo.”
Mrema akasema data ilikuwa mali ya mradi na ingepelekwa kwa tume ya serikali.
“Kassim ndiye aliyekusanya,” Halima akajibu. “Kwa nini asiione?”
Mkuu wa Wilaya alisitisha mkutano kwa madai ya usalama. Polisi wawili walimfuata Kassim nje. Hawakumkamata, lakini walimwambia asiondoke mkoani hadi uchunguzi wa udanganyifu wa kitaaluma ukamilike.
Kwenye uwanja wa shule, watu walimzunguka. Wengine walitaka maelezo, wengine walitaka kumpiga. Halima alisimama mbele yake.
“Mpe nafasi athibitishe,” alisema.
Mwanaume mmoja akapaza sauti, “Baba yake aliuza ardhi. Sasa mtoto amerudi kumaliza kazi.”
Maneno hayo yaliuma kwa sababu Kassim mwenyewe alikuwa ameyasema moyoni kwa miaka.
Simu yake ikaita kutoka namba isiyojulikana.
Sauti ya Salum ilisema, “Usiende ofisini kwao. Nenda kwenye daraja la mawe kabla jua halijazama.”
“Baba?”
“Wamehamisha mto kwenye karatasi. Usiruhusu wahamishe mawe.”
Simu ikakatika.
Kassim alitazama ramani kwenye karatasi aliyoshikilia. Ukanda mwekundu ulipita moja kwa moja kwenye eneo la daraja la mawe, sehemu ambayo wazee walisema mipaka ya vijiji iliwekwa tangu enzi za ukoloni.
Kabla mkutano haujavunjika, Kassim aliomba dakika mbili kuonyesha tofauti ya data.
Alifungua simu yake na kuonyesha picha ya kimo cha ardhi yenye mistari ya kontua.
Kwenye data yake, Kiegea ilikuwa mita kumi na nne juu ya sehemu ambayo ramani nyekundu iliita mkondo mkuu. Mrema akasema picha ya simu haiwezi kushinda ripoti rasmi.
Kassim akajibu kwamba ripoti rasmi lazima iweze kurudi kwenye vipimo vinavyoonekana.
Mkuu wa Wilaya alizima skrini kabla watu hawajauliza zaidi.
Nje, Halima alimpeleka Kassim kwenye darasa la jiografia. Ukutani kulikuwa na ramani zilizochorwa na wanafunzi kwa miaka. Mto ulipita katika sehemu ileile kwenye kila moja. Hazikuwa nyaraka za kisheria, lakini zilionyesha kumbukumbu ya eneo haikuanza na kampuni.
Bi. Tunu, mwalimu mstaafu, alikuwa amewafundisha watoto kupima maji na kuweka tarehe. Halima alisema madaftari ya zamani huenda bado yapo.
Kassim alihifadhi picha za ramani za wanafunzi. Alijua ushahidi wa jamii mara nyingi hudharauliwa kwa sababu haukuundwa na mtaalamu, lakini historia ya vipimo vya kawaida inaweza kuvunja ramani iliyotengenezwa kwa siku moja. Pia aliona picha ya daraja la mawe iliyochorwa na mwanafunzi wa miaka kumi.
Nguzo ya 47 ilionekana pembeni, ikiwa imesimama mwaka uliopita. Hiyo ilithibitisha haikupotea zamani kwa mafuriko.
Halima alimwambia watu hawatamsamehe kwa maelezo ya kiufundi pekee. “Wanaona jina lako kwenye karatasi inayotaka nyumba zao.”
“Nitaliondoa.”
“Usiondoe tu jina. Onyesha nani aliliweka na kwa nini.”
Kassim alijua hiyo ndiyo tofauti kati ya kusafisha sifa yake na kulinda ardhi.
Angeweza kukubali kosa la tabaka na kupata leseni, lakini kijiji kingeendelea kuhama. Ili kushinda, alipaswa kuthibitisha mfumo mzima wa ramani, si saini yake peke yake.
Ikiwa alama za asili bado zilikuwepo, zingeweza kuthibitisha ramani ni ya uongo.
Ikiwa mtu alikuwa anaziondoa, ramani ya uongo ingegeuka kuwa ukweli wa kisheria.