Waligawanyika kutafuta nguzo. Halima alibaki shuleni kusimamia nakala za hati. Kassim, Salum, na vijana wawili wa kijiji walielekea msituni. Walitumia vipimo vya daftari ambavyo Kassim alikumbuka kwa picha zilizohifadhiwa kwenye simu kabla kuibwa.
Nguzo ya kwanza ilikuwa imefichwa chini ya mizizi ya mkuyu. Ya pili ilikuwa imekatwa juu, lakini msingi wake na kipande cha shaba vilibaki. Ya tatu ilikuwa ndani ya eneo lililofungwa na Kaskazi kwa madai ya utafiti wa maji.
Walisubiri mpaka walinzi walipoenda kula, wakaingia kupitia mfereji.
Kassim alipima msingi na kupata alama ya S.M. Ndani kulikuwa na karatasi nyingine, lakini kabla hajaifungua, taa ya gari iliwaka.
Walijificha kwenye nyasi. Wanaume wawili walishuka na kuanza kuchimba upande mwingine. Mmoja alikuwa Sajenti Lusekelo. Mwingine alikuwa Kweka.
“Nguzo ya bwawa imebaki,” Kweka alisema. “Mzee anaweza kujua.”
Lusekelo akajibu, “Mrema amesema tusimkamate rasmi. Akionekana amekimbia, mtoto wake ataonekana kama anaficha shahidi.”
Salum alishika mkono wa Kassim kwa nguvu. Alitaka watoke kimya. Kassim alirekodi mazungumzo kwa simu, lakini mtandao haukuwepo kutuma nakala.
Walirudi kupitia mfereji. Vijana walitangulia. Salum alisimama na kumpa Kassim karatasi mbili za nguzo.
“Ziweke mahali watu wengi wanaweza kuziona.”
“Tutafanya pamoja.”
Salum alitikisa kichwa. “Wananitafuta. Nikija nanyi, watatufuata wote.”
“Kukimbia kutawapa hadithi wanayotaka.”
“Mara nyingine mtu mmoja hubeba hadithi ili ushahidi ufike.”
Kassim alikasirika. “Hicho ndicho ulifanya miaka ishirini na sita? Ulibeba uongo hadi ukawa maisha yetu?”
Salum hakujibu. Alimkumbatia mwanawe ghafla, jambo ambalo hakufanya tangu Kassim akiwa kijana. Kisha akageuka kuelekea njia ya mto.
Kassim alidhani anaenda kujificha kwa saa chache.
Alipofika shuleni, Halima alimwambia simu ya Salum ilikuwa imezimwa. Saa mbili baadaye, pikipiki yake ilipatikana karibu na daraja la mawe. Kwenye kiti kulikuwa na damu na kifungo cha shati.
Polisi walitangaza kwamba Salum huenda amekimbia baada ya kuhusishwa na udanganyifu wa ardhi. Lusekelo mwenyewe aliongoza “uchunguzi.”
Kassim alitoa rekodi ya mazungumzo yao msituni, lakini faili ilikatika kabla majina kutajwa wazi.
Sauti zilikuwa dhaifu. Lusekelo alidai mtu yeyote angeweza kutengeneza.
Mrema alitoa taarifa kwa vyombo vya habari akisema Kaskazi haina uhusiano na kutoweka kwa Salum na iko tayari kusaidia familia. Pia alitangaza kampuni itafungua kituo cha afya Lukobe kwa wakazi watakaohama mapema.
Kassim alitaka kwenda kwenye handaki la grafiti. Halima alimzuia. “Huo ndio mtego. Wanataka uingie mali yao na wakupate na ushahidi.”
“Baba yangu yuko wapi?”
“Tutamtafuta kwa njia ambayo haitawapa sababu ya kukufunga.”
Walichunguza kifungo cha shati. Ndani yake kulikuwa na unga mweusi wenye chembe za mafuta. Kassim alitumia kifaa cha simu cha uchambuzi wa mwanga alichobaki nacho baada ya leseni kusimamishwa. Unga ulikuwa mchanganyiko wa grafiti na udongo wa bentonite, unaotumiwa kuimarisha handaki la uchunguzi.
Salum alikuwa amepelekwa kwenye handaki au aligusa mtu aliyekuwa ametoka humo.
Halima alipokea ujumbe kutoka namba ya Salum: *Acha ramani. Mzee amekiri. Kesho video.*
Kassim akapiga simu, haikupatikana.
Asubuhi, video ilisambazwa. Salum alionekana amekaa mbele ya ukuta wa chuma, akisema alibadilisha mipaka mwaka 2000 kwa rushwa na kwamba Kassim alijua kuhusu grafiti kabla ya kupewa kazi. Uso wake ulikuwa na jeraha, lakini sauti ilikuwa tulivu.
Watu wengi waliamini.
Kassim aliitazama mara kumi. Kwenye nyuma, taa ilizimika na kuwaka kwa mfululizo: tatu fupi, moja ndefu, saba fupi.
Salum alikuwa karani wa ardhi, lakini pia alimfundisha Kassim misimbo ya vipimo alipokuwa mtoto.
Kassim alitumia picha za pikipiki na kivuli cha jua kukadiria muda ambao Salum alichukuliwa.
Kamera ya duka la mbolea mbali kidogo ilionyesha gari la Kaskazi likipita dakika sita baadaye.
Namba haikuonekana, lakini taa moja ya nyuma ilikuwa imevunjika kwa namna ileile kama gari la Kweka. Halima aliomba nakala kabla polisi hawajaifika.
Lusekelo alipokuja kuchukua video, mwenye duka alisema mfumo umeharibika. Alikuwa tayari amempa Halima nakala. Hilo lilionyesha jamii imeanza kuelewa kuwa kukabidhi ushahidi wote kwa mamlaka moja ni hatari.
Video ya Salum ilipowekwa, Kassim alichunguza zaidi ya msimbo wa taa.
Aliona kivuli cha bomba la shinikizo, sauti ya pampu yenye mpigo wa sekunde kumi na tatu, na ukuta wenye rangi inayotumiwa kwenye vyumba vya bwawa.
Kondo baadaye alithibitisha Lango 317 lilikuwa karibu na pampu hiyo. Salum alikuwa ametumia mazingira kuonyesha mahali bila kutamka.
Kassim pia aliona baba yake akitamka neno “nilijua” kwa kusita. Sauti ilikatwa kwa sekunde moja. Huenda walihariri maelezo marefu. Upendo angeweza kuomba faili asili na kuchunguza mikato. Hata hivyo, Kassim alijua sehemu ya rushwa huenda ilikuwa kweli.
Alijiandaa kukabiliana na ushahidi ambao usingemsaidia, kwa sababu kesi iliyojengwa kwa kukataa kila kosa ingeanguka mara ukweli mmoja usio mzuri ukithibitishwa.
3-1-7 haikuwa ombi la msaada.
Kabla ya kuondoka kuelekea lango, Kassim alikaa dakika chache ndani ya gari la Halima na kusikiliza faili nzima ya video iliyosambazwa.
Katika sekunde mbili kabla Salum kuonekana akipokea bahasha, kulikuwa na kivuli cha mtu mwingine kwenye dirisha na sauti ya mtoto akilia. Salum alikuwa amewahi kumwambia Kassim kwamba siku hiyo mama yake alikuwa hospitalini na familia ilihitaji fedha za upasuaji.
Maelezo hayo hayakubadilisha rushwa kuwa sahihi, lakini yalionyesha mhariri alikata sehemu iliyoweza kueleza shinikizo.
Kassim alihifadhi alama za muda na kuandika ombi la kupata faili asili, akijilazimisha kutotumia huruma kama mbadala wa uchunguzi.
Halima alimwuliza kama alikuwa tayari kukuta baba yake akiwa mshirika wa sasa, si mfungwa. Kassim hakujibu mara moja. Alisema angefuata ushahidi hata ukimrudisha nyumbani kwao.
“Lakini sitakubali kampuni ichague ukweli gani wa baba yangu unaonekana,” aliongeza. Hilo ndilo lilikuwa tofauti kati ya uwajibikaji na propaganda. Uwajibikaji unaonyesha kosa, mazingira, matokeo, na nafasi ya kulirekebisha. Propaganda hukata sekunde zinazohitajika kumfanya mtu awe chombo.
Walipoanzisha injini, Kassim alikuwa na hofu ya kumpoteza Salum na pia hofu ya kumwokoa kwa uongo. Zote zilikuwa hatari sawa.
Ilikuwa namba ya lango la huduma la bwawa.