Usiku ulipofika Mji wa Kivuli, Salma alifunga mlango wa mbele mara mbili. Sauti za wapangaji zilipungua kwenye ua, zikabaki kelele za bomba lililokuwa likivuja na redio ya jirani iliyocheza muziki kwa sauti ya chini. Leila alikuwa amekaa kwenye meza ya chakula akiwa na barua ya chuo mbele yake. Hakuisoma. Alikuwa akiangalia tarehe ya mwisho ya kulipa ada kama mtu anayeangalia saa iliyokwishaamua kumuacha.
Salma aliweka risiti zote kwenye meza.
“Tutazipanga kwa miaka,” alisema.
Leila akainua macho. “Leo?”
“Leo.”
“Umesema utampigia mshauri wa benki kesho.”
“Nitampigia. Lakini kabla sijapiga simu nataka kujua kila kitu tunachojua na tusichojua.”
Leila aliitazama bahasha ya risiti. “Mama, sitaki kutumia ada yangu kama sababu ya wewe kusaini rehani kwa hofu.”
Salma alikaa upande wa pili wa meza. Kauli hiyo ilimchoma kwa sababu alikuwa ameitumia mwenyewe mara nyingi kichwani: Ada ya Leila inahitaji pesa. Nyumba haiwezi kusubiri. Yusuf angejua la kufanya. Lakini sasa Leila alikuwa akimrudishia maneno hayo bila hasira, kama mtu anayefungua dirisha kwenye chumba kilichokuwa kimejaa moshi.
“Siitumii kama sababu,” Salma alisema.
“Umetaja ada mara nne tangu Baraka afike.”
Salma hakujibu. Alifungua daftari lake la hesabu, akatoa penseli na kuanza kuweka risiti kwenye mistari ya miaka. Risiti za shule ziliwekwa upande wa kushoto. Uthibitisho wa uhamisho wa simu na karatasi za duka ziliwekwa upande wa kulia. Kati yao aliweka karatasi tupu iliyokuwa na kichwa kimoja: Yusuf alitoa nini, lini, na kwa nani?
Leila alisogea karibu. “Utaandika pia kile ambacho hakipo?”
“Ndiyo. Ukiona pengo, usilijaze kwa dhana.”
Walipanga risiti ya kwanza iliyokuwa na jina la Baraka. Kisha wakaiweka karibu na nakala ya daftari waliyopata kwenye ofisi ya shule. Tarehe ililingana, lakini kiasi kilikuwa tofauti kidogo kwa sababu Yusuf alikuwa ameongeza fedha za vitabu. Salma aliandika kiasi hicho, akauzungushia mstari, kisha akaweka alama kwenye kalenda ya zamani iliyokuwa ikining’inia ukutani.
“Mwaka huu biashara ilikuwa imeanguka,” alisema.
Leila akachukua daftari la duka. “Umesema hivyo kwa sababu gani?”
“Nilikuwa nimeandika mauzo yote. Hapa kuna miezi ambayo tulichelewesha malipo ya unga. Hapa kuna deni la mafuta. Na hapa...” Salma akageuza ukurasa. “Hapa Yusuf alitoa fedha mara mbili kwa Baraka.”
Leila aliangalia namba hizo kwa muda. “Alimsaidia wakati sisi wenyewe tulikuwa tunahangaika?”
“Ndiyo.”
“Na bado hakusema?”
“Bado.”
Leila akachukua risiti nyingine. “Usimfanye awe mwema kwa sababu amekufa.”
Salma akashikilia penseli hewani.
“Wema wake hauondoi siri,” Leila akaendelea. “Na siri yake haifanyi msaada wake uwe wizi. Tunahitaji kutenganisha vitu hivyo.”
Salma alihisi pumzi ikimrudia. Tangu Baraka alipofika, kila karatasi ilikuwa ikimlazimisha kuchagua upande: kumwamini mgeni au kumlinda Yusuf. Leila alikuwa akimwonyesha kwamba angeweza kuamini ukweli bila kuufanya kuwa msamaha.
Walitengeneza mstari wa muda kwenye ukuta kwa kutumia utepe wa karatasi. Upande wa kwanza wakaandika siku Salma na Yusuf walipofungua duka. Upande wa pili wakaweka mwaka Hassan alipoanza kuona miamala. Kisha wakaweka risiti za Baraka kati ya tarehe hizo. Miamala ya simu ilionyesha kuwa malipo kadhaa yalitoka kwenye namba ya Yusuf, lakini maelezo yake hayakuwa jina la Baraka. Yalikuwa maneno mafupi kama “ADA-B” na “vitabu”.
“Kwa nini akaunti ya kati?” Leila aliuliza.
“Pengine alitaka kuficha jina.”
“Au alitaka kuhakikisha pesa zinafika bila mtu wa shule kuuliza maswali mengi.”
Salma alimtazama. “Hilo ni tofauti.”
“Ndiyo. Ndiyo maana lazima tuache kusema tulishajua nia yake.”
Kwenye kona ya meza, simu ya zamani ya Yusuf ilikuwa imekaa ndani ya mfuko wa plastiki. Salma alikuwa ameichukua kwenye droo ya duka, lakini hakuwa amewasha. Hassan alikuwa amemwambia betri iliharibika na data nyingi haingeweza kupatikana. Sasa Salma aliiweka katikati ya risiti.
“Kesho nitampelekea mtu wa uhamisho wa simu,” alisema. “Sitauza mali ili kuziba pengo ambalo sijapima.”
Leila aligusa barua ya chuo. “Ukifanya hivyo, unaweza kuchelewesha ada.”
“Najua.”
“Na kama nikichelewa kuanza muhula?”
“Tutatafuta njia.”
“Usiseme ‘tutatafuta njia’ kana kwamba mimi ni mtoto anayehitaji kutulizwa.”
Salma akanyamaza.
Leila akaikunja barua bila kuivunja. “Nataka ukweli wote. Kama tunahitaji kukodisha chumba kimoja zaidi, nitajua. Kama lazima nisubiri muhula mmoja, tutajadili. Lakini usitumie jina langu kusukuma saini ambayo utaijutia.”
Salma aliandika kwenye karatasi tupu: Leila hatumiwi kama kisingizio. Chini yake akaweka mstari mzito.
Kisha wakarudi kwenye risiti. Tarehe zilionyesha kwamba Yusuf alimsaidia Baraka katika miezi ambayo Salma alikumbuka kama kipindi cha matatizo ya ndoa yao. Alikuwa akirudi nyumbani akiwa kimya, akisema mauzo yalikuwa mabaya. Wakati huohuo, alituma fedha kwa jina lisiloeleweka, akatembelea shule, na akaacha rekodi ambazo Salma hakuwahi kuomba kuona.
“Huenda alikuwa na maisha mawili,” Salma alisema.
Leila hakupinga. “Huenda. Lakini maisha mawili yanaacha vivuli viwili. Tunapaswa kutafuta alama, si kutengeneza hukumu.”
Salma alifungua daftari la kodi na kuangalia maingizo ya Hassan. Aliona tarehe kadhaa ambazo Hassan alikuwa amechukua kodi mapema, kisha akaandika “marekebisho” bila maelezo. Alikuwa ameamini mwanawe kwa sababu alikuwa amechoka kumwomba Yusuf kila mara amweleze fedha. Sasa uaminifu huo ulionekana kama pazia aliloshikilia kwa mkono wake mwenyewe.
“Usimwite Hassan hapa usiku huu,” Leila alisema.
“Kwa nini?”
“Kwa sababu bado una hasira. Utamuuliza kama msaliti, naye atajibu kama mtu anayejilinda. Kesho nenda kwake ukiwa na tarehe.”
Salma alifungua simu yake na kuanza kuandika ratiba. Siku Yusuf alipokufa. Siku Hassan aliposema alijua kuhusu Baraka. Siku risiti ya mwisho ilipatikana. Siku ya kwanza Salma aliona ADA-B. Kila kitu kilikuwa mstari mmoja, lakini kulikuwa na pengo kati ya kifo cha Yusuf na uhamisho wa mwisho wa simu.
Leila alichukua simu ya zamani. “Washa.”
“Ninaogopa itapoteza kila kitu.”
“Ukweli uliopo ndani yake unaweza kuwa tayari unapotea.”
Salma aliunganisha chaja iliyokuwa imehifadhiwa kwenye droo. Mwanga mdogo ulitokea kwenye skrini, ukazimika, kisha ukarudi. Simu ilihitaji muda kuanza. Leila hakuisogelea tena. Alikaa kimya huku Salma akitazama asilimia ya betri ikipanda taratibu.
Baada ya dakika kadhaa, ujumbe wa mfumo ulionekana ukisema baadhi ya data ilikuwa imerejeshwa kutoka kwenye nakala ya zamani. Salma akabonyeza sehemu ya uhamisho wa simu. Orodha ya tarehe ilifunguka. Kulikuwa na ujumbe wa Yusuf uliotumwa siku moja kabla ya kifo chake, kisha ujumbe mwingine uliokuwa na alama ya kufutwa.
“Umeufuta wewe?” Leila aliuliza.
“Hapana.”
Salma alifungua maelezo ya nakala. Kwenye historia ya matumizi, kifaa kilionyesha akaunti iliyofanya mabadiliko. Jina halikuwa Yusuf. Lilikuwa akaunti ya Hassan, iliyotumika siku moja baada ya mazishi.
Salma hakugusa skrini tena. Leila akainama karibu na mwanga wa simu. Hakuna aliyesema jina la Hassan. Hawakuhitaji. Mstari wa muda uliokuwa ukining’inia ukutani ulikuwa tayari umebadilika.
Kwenye nakala ya zamani kulikuwa na ujumbe mmoja uliorejeshwa nusu, maneno machache tu yakisomeka kabla ya sehemu iliyofutwa:
“Usimwambie Salma mpaka—”
Salma akavuta simu kwake. Kwenye rekodi ya urejeshaji, chini ya tarehe ya kifo cha Yusuf, kulikuwa na maelezo mengine yaliyokuwa wazi kabisa: akaunti ya Hassan ndiyo iliyofuta ujumbe huo siku moja baada ya kifo cha Yusuf.
---