Msimamizi wa aid desk alifunga dirisha la fedha mbele ya Asha wakati jua lilikuwa linazama. Kwenye kioo kulikuwa na karatasi iliyosema STUDENT SUPPORT, lakini maneno ya chini yalikuwa madogo kiasi kwamba Asha alilazimika kusogea karibu.
“Support yako imewekwa pause,” afisa alisema. “Si cancellation. Ni mpaka status ya chuo itakapopatikana.”
“Status yangu iko kwenye appeal.”
“Najua. Mfumo unaona dismissal ya muda.”
“Na hostel?”
Afisa akavuta faili. “Kama placement yako imechelewa, unaweza kuhitaji kuongeza siku za kukaa. Hilo si gharama inayolipwa moja kwa moja na aid.”
Asha alitazama namba kwenye fee statement. Siku mbili za ziada ziliweza kuonekana ndogo kwenye karatasi, lakini kwenye simu ya Mama Asha zilikuwa pesa ya kununua unga wa biashara kwa siku kadhaa. Kwenye Morogoro, mama yake alikuwa anauza chakula asubuhi na jioni; kila remittance aliyotuma kwa Asha ilikuwa imepita kwenye hesabu za mafuta, unga na ada ya mdogo wake.
“Naweza kuomba review ya emergency?” Asha aliuliza.
“Unaweza kuwasilisha. Lakini watahitaji maelezo ya status na timeline.”
“Timeline yangu haijaisha.”
“Basi iwasilishe pamoja na appeal.”
Afisa alimpa fomu ndogo na kalamu. Asha akaandika jina, namba ya mwanafunzi, tarehe ya notice, na kwamba placement ilikuwa imewekwa pending wakati wa appeal. Kwenye sehemu ya reason, aliandika gharama ya hostel na kuchelewa kwa clinical placement. Hakutumia maneno ya huruma. Hakutaka mfumo umsaidie kwa sababu anaonekana dhaifu; alitaka uone alichokuwa anakabili.
“Unaweza kuambatanisha statement ya aid?” afisa aliuliza.
“Nitaomba.”
“Na mtu wa familia anayebeba sehemu ya ada?”
Asha alikumbuka ujumbe wa mama yake uliokuwa kwenye simu: Umefika salama? Usisome mpaka usiku. Kila mara mama yake aliuliza kuhusu chakula kabla ya kuuliza alama. Asha alifungua contact yake, akaweka simu kwenye sikio.
Mama Asha alipokea baada ya kuita mara mbili. Kulikuwa na sauti ya sufuria na watu wakizungumza nyuma yake.
“Uko salama?”
Asha akatazama fomu iliyokuwa mbele yake. “Mama, nimefukuzwa kwa muda.”
Sauti ya nyuma ilikatika. “Umefukuzwa?”
“Chuo kimesema simu yangu ilihusishwa na kifaa cha udanganyifu kwenye mtihani.”
“Ulikuwa unadanganya?”
“Hapana.”
“Basi kwa nini simu yako ilikuwa kwenye kesi?”
Asha alihisi koo lake likikauka. Alikuwa amemwambia Rehema kuhusu logs, amemwambia Musa kuhusu charger, na amemwambia Mariam kwamba ukweli hautafichwa. Lakini kwa mama yake, neno “kifaa” liliingia pamoja na aibu ya familia. Mama Asha alikuwa amewasimulia majirani jinsi binti yake angeanza kliniki. Sasa taarifa hii ilitaka kurudi Morogoro kabla Asha hajawa tayari.
“Simu ilisajiliwa kwa jina langu,” Asha alisema. “Lakini sikuwa ukumbini.”
“Ulikuwa wapi?”
“Maktaba na lecture block.”
“Na simu ilikuwa wapi?”
Asha alifumba macho. “Nilimpa Mariam usiku wa kabla. Alisema anahitaji notes.”
Mama yake hakusema kwa muda. Sauti ya kijiko iligonga sufuria upande wa pili.
“Ulimpa passcode?”
“Ndiyo.”
“Kwa nini?”
“Kwa sababu ni roommate yangu. Tumekuwa marafiki miaka mitatu.”
“Urafiki unaingia mpaka kwenye passcode?”
Asha hakupinga. “Nilifanya kosa la kutoweka mpaka.”
“Na sasa anasema nini?”
“Alishika simu. Kelvin aliunganisha pairing ya kifaa. Mariam alifuta chats. Bado hatujui nani aliyevaa.”
“Ulimsaidia ada, si ndiyo?”
Asha akatazama namba ya fee statement. “Ndiyo.”
“Na sasa unamlinda?”
“Samlindi. Najaribu kusema ukweli bila kumuita mtu ambaye sijui ndiye aliyefanya kila kitu.”
Mama Asha alicheka kwa huzuni. “Hata ukiwa na hasira, bado unaweka sentensi kwa ajili ya Mariam.”
Asha alibana kalamu. “Ninajua nilifanya kosa la kumwamini. Lakini sikudanganya kwenye mtihani.”
“Watu wa nyumbani hawatasikia tofauti hiyo haraka.”
“Nitawaeleza.”
“Na placement?”
“Imechelewa mpaka appeal isikike.”
“Tutapata pesa ya siku mbili?”
“Bado sijui.”
Mama Asha alikaa kimya kwa muda mrefu. Asha alisikia mlio wa simu ukikatika kidogo, kisha sauti ya mama yake ikarudi ikiwa nzito.
“Ulikuwa unataka kuniambia lini?”
“Nilitaka kupata ushahidi kwanza.”
“Ushahidi hauondoi ukweli wa kwamba umeogopa kuniambia.”
Asha akashusha macho. Mama yake alikuwa sahihi. Alikuwa amejificha nyuma ya chronology, logs na statements kwa sababu nyumbani kulikuwa na macho yaliyomjua kabla ya barua kumtaja. Alijua mama yake angeuliza swali la passcode, na swali hilo lilimlazimisha kukubali sehemu ya kosa ambayo haikuwa cheating.
“Niliona aibu,” Asha alisema. “Na nilifikiri nikiweka kila kitu sawa kabla sijakupigia, hutateseka.”
“Mimi nateseka zaidi nikisubiri ukweli nje ya mlango.”
Asha alifuta machozi kwa kidole. Afisa wa aid desk alikuwa amejifanya anapanga mafaili, akampa nafasi ya kuzungumza bila kusikia kila neno.
“Nitawasilisha emergency review,” Asha alisema. “Na nitaendelea na hearing.”
“Utaenda na Mariam?”
“Labda ataitwa.”
“Utaacha jina lako lirudi chini kwa sababu ulitusaidia?”
“Hapana.”
“Utaacha kusema ulifanya kosa la passcode?”
“Hapana.”
Mama Asha alitoa pumzi. “Basi usiniambie wewe ni mkamilifu. Niambie wewe si mwizi wa mtihani.”
“Sikufanya.”
“Najua wewe.”
Maneno hayo yalimfanya Asha ashike simu kwa nguvu. Alikuwa amehitaji kusikia hivyo, lakini pia alijua kujulikana na mama yake hakutosha mbele ya board.
“Tutatafuta namna ya kuongeza hostel,” mama Asha alisema. “Lakini usitumie pesa yote kumwokoa mtu ambaye hakukuokoa.”
“Mariam hakuniomba pesa sasa.”
“Aliomba ukimya.”
Asha hakujibu.
Baada ya simu kukatika, alikaa bado mbele ya aid desk. Afisa alimrudishia fomu iliyo na stamp ya received na kumweleza kwamba review itahitaji barua ya placement office. Asha akaenda huko, akapata nakala ya status iliyosimamishwa, kisha akarudi kwenye meza yake. Kwenye faili, karatasi zilikuwa zimepangwa kwa mlolongo: statement ya Musa, log ya Kelvin, archive page, na notice ya Mariam.
Rehema alimtumia ujumbe akiuliza kama yuko tayari kwa hearing. Asha aliandika, Niko tayari, lakini hakutuma mara moja. Alifungua contact ya Mariam, akaona ujumbe wa mwisho uliokuwa haujajibiwa: Usifanye hii iwe mbaya zaidi.
Asha alifuta maandishi aliyokuwa ameanza kujibu. Hakutaka kubishana kwa simu. Alijua hatua iliyofuata ingehitaji ushahidi na sauti ya Mariam mbele ya watu wengine.
Alifunga faili, akaliweka kwenye begi, na kusimama. Kwenye kioo cha aid desk, aliona sura yake ikiwa imechoka lakini haikukimbia tena. Alikuwa amekubali ukweli wa kwanza kuhusu yeye mwenyewe: upole wake ulikuwa umeacha mlango wazi, na mtu mwingine alikuwa ameingia. Hilo halikumfanya mshiriki wa udanganyifu, lakini lilimfanya awajibike kwa mpaka aliouacha.
Asha alitoka kwenye dirisha la fedha, akashika simu yake mfukoni, na kurudia sentensi ya mama yake bila kuiandika mahali popote.
“Ukimwokoa Mariam tena, nani atakuokoa wewe?”
---