Jumapili mchana courtyard ya Auntie Saada ilikuwa imejaa viti vya plastiki vilivyotolewa kutoka sebuleni na store. Hakuna mtu aliyesema hiyo ni meeting, lakini kila mtu alikuwa amekaa kama mtu anayesubiri agenda.
Saada aliweka thermos ya chai mezani na vikombe saba. “Leo hakuna group chat,” alisema. “Mtu aseme anachotaka kwa mdomo wake. Hakuna forward, hakuna screenshot.”
Hamisi alikaa karibu na Leila. Mariam alikuwa upande wa pili, uso wake mtulivu lakini mgumu. Yusuf alikaa karibu na cousins wawili na hakumtazama Hamisi moja kwa moja.
Saada akamimina chai. “Nani anaanza?”
Yusuf akasema, “Hamisi ndiye aliyetuita.”
Hamisi akatikisa kichwa. “Sawa. Nitaanza na kitu rahisi. Ni kweli biashara yetu imekua. Ni kweli tuna van mbili. Nilidanganya kuhusu hilo kwa sababu niliogopa kila maendeleo yangegeuka kuwa ombi jipya.”
Mariam akasema, “Hiyo ndiyo tulitaka usiseme kwenye message tu.”
Hamisi akaendelea. “Lakini kusema ukweli huo hakumaanishi kila ombi ni jukumu langu.”
Yusuf alicheka. “Haya, corporate language imeanza.”
Hamisi hakurudisha kejeli. Alifungua karatasi moja aliyokuja nayo. Hakukuwa na bank balance. Kulikuwa na maneno matatu tu: `dharura`, `msaada uliopangwa`, `zawadi/ombi la kawaida`.
“Dharura,” alisema, “ni afya, usalama, au kitu ambacho kikichelewa kina madhara makubwa. Msaada uliopangwa ni ada, repair, training—jambo tunalojua mapema. Ombi la kawaida ni kitu ambacho ni kizuri kusaidia lakini si emergency.”
Cousin mmoja akasema, “Tumegeuka NGO sasa?”
Saada akamkata kwa mkono. “Muache amalize.”
Hamisi akasema, “Sihitaji kila mtu akubali categories zangu. Nataka tu nisiwe natuma pesa kwa aibu.”
Yusuf aliinua mkono kana kwamba yuko darasani. “Basi mimi nina ombi. Rent na stock. Nilikwambia.”
Hamisi alimtazama. “Kiasi gani?”
Yusuf akataja jumla kubwa kuliko Hamisi alivyotarajia.
“Na unataka yote leo?”
“Ndiyo. Niki-clear, naanza upya.”
Hamisi alisikia moyo ukipiga. Hii ndiyo hali aliyokuwa akiikimbia kwa miaka miwili: watu mbele yake, macho yao yakiwa juu yake, historia ya familia ikikaa mezani bila kuonekana.
Alikuwa tayari kusema, `Sina.`
Neno hilo lilifika mdomoni halafu likasimama.
Alimwangalia Leila. Hakumsaidia. Hakumpa answer. Hiyo ilikuwa lazima iwe yake.
“Hapana,” Hamisi alisema.
Courtyard ikawa kimya.
Yusuf akakunja uso. “Hapana nini?”
“Sitakupa hiyo lump sum.”
“Lakini una uwezo.”
“Naweza kuwa na uwezo wa sehemu na bado nisikubali yote.”
Yusuf akasimama. “Sasa ndiyo umeleta sisi hapa kutuambia una pesa halafu useme hapana?”
Hamisi alisimama pia, lakini Leila akagusa mkono wake. Akakaa tena.
“Nuru,” Hamisi alisema, “nimelipa sehemu ya training fee moja kwa moja. Balance yake ina plan. Kuhusu rent yako, naweza kusaidia sehemu moja, lakini si stock na rent yote pamoja. Duka lako lazima liwe na plan yako.”
Yusuf akasema, “Kwa hiyo nilikosea kukusaidia zamani?”
“Ulinisaidia. Na ninashukuru. Lakini gratitude si blank cheque.”
Mariam akainama mbele. “Usitumie English kutuficha.”
Hamisi akabadilisha lugha. “Ninasema hivi: mlifanya mengi kwa ajili yangu. Hilo ni kweli. Lakini maendeleo yangu hayafanyi kila ombi kuwa deni langu.”
Mariam akamtazama kwa muda mrefu. “Na van mbili?”
“Ni za biashara. Zina madeni. Zinaleta kazi. Hazikai parking zikitoa pesa.”
Leila akasema kwa mara ya kwanza, “Na biashara ina staff watano. Pesa ya supplier na payroll si pesa ya nyumbani hata ikiwa iko account moja kwa muda.”
Yusuf akacheka kwa uchungu. “Sasa Leila ndiye accountant wetu?”
Hamisi alihisi fear yake ya zamani ikirudi: Mariam kusema Leila ndiye aliyemgeuza. Kabla Leila hajajibu, Hamisi alisema, “Hii si rule ya Leila. Mimi ndiye niliyekubali. Na nilipaswa kuizungumza zamani badala ya kumfanya yeye aonekane kama mtu anayenizuia.”
Mariam alimtazama Leila, kisha Hamisi. “Hapo angalau unasema ukweli.”
Saada akawapa chai tena, kama kuweka pumziko bila kusema.
Cousin mmoja akaeleza shida ya school uniform ya mtoto wake. Hamisi hakutoa answer papo hapo. Aliuliza tarehe, kiasi na kama school ilikuwa imeweka deadline. Cousin hakukasirika. Alisema atatuma details baadaye.
Hamisi alishangaa. Alikuwa amejenga kichwani kwamba kila swali lingekuwa insult. Haikuwa hivyo kila mara.
Mariam akasema, “Tatizo letu si kwamba Hamisi lazima alipe kila kitu. Tatizo ni kwamba hatujui lini anaweza na lini hawezi kwa sababu alichagua kutuonyesha picha ya uongo.”
Hamisi akakubali. “Ndiyo.”
“Kwa hiyo system yako itatufanya tujue?”
“Itawafanya mjue process, si bank balance.”
Yusuf akasema, “Process.”
Saada akamwangalia. “Wewe ukichoka na neno, usichoke na maana.”
Yusuf alisimama tena. Safari hii hakupiga kelele. “Mimi siko tayari kuomba kama application form.”
Hamisi akasema, “Huna lazima. Lakini mimi pia sina lazima ya kutuma pesa nisizojua ni za nini.”
Yusuf akaondoka kupitia gate bila kuaga.
Hamisi alitaka kumfuata. Miaka ya zamani ilimsukuma: usiache ndugu aondoke akiwa na hasira; lipa kitu, punguza moto, halafu uone baadaye.
Leila akamwangalia. “Usifuatilie discomfort kwa pesa.”
Hamisi akabaki.
Kwa dakika chache hakuna mtu aliyesema. Saada aliweka kikombe chake chini na kumwangalia Hamisi kama anataka kuona kama atabadilisha jibu lake baada ya kuona Yusuf ameondoka. Hamisi alihisi aibu ile ile iliyokuwa imemfanya ajifiche miaka miwili, lakini safari hii hakugeuza aibu hiyo kuwa uongo wala transfer ya haraka. Alikaa tu, akaacha ukimya uwe gharama ya neno lake.
“Bado unasema hapana?” Saada aliuliza.
Hamisi akatikisa kichwa. “Kwa hiyo lump sum, ndiyo. Hapana.”
Mariam hakutoka. Badala yake alifungua handbag yake na kutoa envelope ya karatasi ya kahawia, iliyokunjwa pembeni na kuchakaa.
“Unataka facts,” alisema. “Sawa. Facts zipo.”
Aliweka envelope mezani.
Hamisi aliiona handwriting ya zamani ya mama yao juu yake. Kulikuwa na mwaka ambao alikumbuka vizuri: mwaka ambao alikuwa karibu kuacha shule kwa sababu ya ada.
Mariam akatoa receipt moja na kuisukuma upande wake.
Hamisi aliitazama bila kuichukua.
Mariam alisema, “Kabla useme deni halipo, soma nani alikopa kukusomesha.”
---