Usiku huo, simu ya Mama Tunu ililia wakati wali wote tayari wamekaa mezani.
Tunu alikuwa amemaliza kugawa ugali. Amani alikuwa anajaribu kumweleza binamu yake Rehema kuhusu somo la sayansi shuleni, lakini akanyamaza alipoona uso wa mama yake ukibadilika baada ya kusoma ujumbe.
“Ni nini?” Juma aliuliza.
Tunu hakujibu mara moja.
Akasogeza simu mezani.
Ujumbe ulikuwa kutoka shule ya Amani.
KUMBUSHO: SALIO LA ADA LINATAKIWA KABLA YA JUMATATU. WANAFUNZI WENYE SALIO HAWATARUHUSIWA KUFANYA MTIHANI WA MAJARIBIO.
Amani akainamisha kichwa.
Juma alihisi tumbo lake likikaza.
Tunu akasema, “Ulinambia ada iko sawa mpaka mwisho wa mwezi.”
“Nilidhani nitafunga balance na mapato ya maziwa.”
“Ulidhani?”
Juma akavuta route ledger na notebook ya kaya kutoka kwenye shelf ndogo karibu na mlango.
Tunu akamtazama. “Sasa unaniletea ledger?”
“Hapana. Ninataka tuone.”
“Tuone nini ambacho hukuniambia?”
Juma akafungua ukurasa wa tanki la maji.
Balance ya mkopo ilikuwa pale.
Installment iliyochelewa ilikuwa pale.
Tarehe ya Ijumaa ilikuwa imezungushiwa mstari.
Tunu alisoma taratibu.
“Umechelewa malipo?”
“Ndiyo.”
“Tangu lini?”
“Mwezi uliopita nililipa sehemu. Nilitegemea hii mwezi nifunge.”
“Kwa nini hukuniambia?”
“Kwa sababu nilitaka nisikuletee pressure kabla sijapata solution.”
Tunu akacheka kwa uchungu. “Pressure imekuja bila ruhusa yako.”
Rehema, binamu yao aliyekuwa amekuja kusaidia jikoni, akasogea kimya zaidi upande wa Amani.
Tunu akachukua notebook na kuangalia page nyingine.
“Hii feed invoice?”
“Nimepunguza order.”
“Kwa nini?”
“Solar lamps, wire repair, na cash ya Ijumaa.”
“Na ng’ombe zako?”
“Ration imepunguzwa kidogo siku chache.”
“Na maziwa yakishuka?”
Juma hakujibu.
Tunu akagonga mezani kwa kidole. “Hilo ndilo. Kila kitu umeweka kichwani halafu unatuambia baada ya njia imekuwa nyembamba.”
“Nilikuwa nalinda familia.”
“Unalinda nani kwa siri?”
Amani alikuwa kimya sana sasa.
Juma akamwona mtoto akiangalia ugali wake bila kula.
“Amani,” alisema, “kula.”
“Siwezi.”
“Kwa nini?”
Amani akasema, “Nitaacha trip ya shule.”
Tunu akamgeukia. “Trip gani?”
“Ile ya mwezi ujao.”
“Hiyo si ada.”
“Lakini hela yake inaweza kusaidia.”
Juma akahisi aibu kali. Hakuweza kuvumilia kuona mtoto akibeba hesabu ambayo yeye mwenyewe alikuwa amejaribu kuificha.
“Hapana,” alisema.
Amani akamwangalia. “Kwa nini?”
“Kwa sababu si jukumu lako kuziba deni la watu wazima.”
“Lakini mbuzi walikuwa wetu wote.”
Mama Tunu alifumba macho kwa sekunde moja.
Juma akavuta notebook ya kaya karibu zaidi.
“Basi tuweke kila kitu hapa. Hakuna tena number niliyojificha nayo.”
Akaandika kwa sauti:
Tanki la maji — balance. Ada ya Amani — salio. Ada ya mtoto mwingine wa Tunu — awamu ijayo. Feed. Chakula. Mafuta ya pikipiki ya route. Dawa.
Tunu akataja gharama ya unga. Rehema akaongeza mafuta na sabuni. Amani, kwa aibu, akataja transport ya shule.
Juma akafungua milk-route ledger yake na kuweka mapato ya wiki mbili zilizopita.
Tunu akasema, “Na mbuzi watatu?”
Juma akakaa kimya.
“Kama tungekuwa nao?”
“Wangeweza kuuzwa mmoja baada ya mwingine kama emergency.”
“Thamani?”
Juma akataja estimate.
Tunu akavuta pumzi kwa nguvu.
“Hiyo ndiyo ada.”
“Sehemu yake.”
“Ni ada, chakula, na loan.”
“Ndiyo.”
Tunu akasukuma notebook kwake. “Usinifiche deni halafu uniombe nikuamini kuhusu alama za miguu.”
Maneno hayo yalimpiga Juma moja kwa moja.
“Ni vitu tofauti.”
“Kwangu si tofauti. Unaniambia watu wasiharibu evidence, lakini wewe umeharibu record ya nyumbani kwa kutonionyesha.”
Juma alitaka kusema alikuwa anajaribu kuwa mtu wa kutegemewa. Kwamba tangu baba yake Mama Tunu alipofariki, familia ilikuwa imezoea yeye kufanya hesabu za cooperative, kwenda mjini, kusoma forms, kujua watu wa kuuliza. Alikuwa amejenga thamani yake kwenye uwezo wa kutengeneza suluhisho kabla wengine hawajaona tatizo.
Lakini sasa suluhisho lilikuwa limekosa muda.
“Niliona aibu,” alisema.
Tunu akatulia.
“Aibu ya nini?”
“Loan. Nilikuwa mratibu wa route. Mimi ndiye ninawaambia wengine wafuatilie installments zao. Nilichelewa yangu.”
“Kwa hiyo ukaficha.”
“Ndiyo.”
Tunu alishusha sauti. “Hilo angalau ni jibu.”
Rehema akasema, “Tunaweza kuomba school installment?”
Tunu akatikisa kichwa. “Nilishaomba awamu moja.”
Juma akasema, “Nitaenda kesho.”
“Na Ijumaa?”
“Nitazungumza na Halima. Sitaki app loan.”
“Kwa nini?”
“Interest yake itafanya deni liwe kubwa kuliko gap.”
Tunu akasema, “Na cooperative bridge?”
“Balozi ndiye chair.”
Tunu akamwangalia. “Na wewe umeingia naye kwenye vita ya poison.”
“Si vita.”
“Kwake ni vita.”
Juma alijua anaweza kuwa sahihi.
Amani akauliza, “Kama hatulipi Jumatatu, naweza kufanya mtihani baadaye?”
Tunu akamwangalia mtoto wake. “Tutalipa.”
Juma alisema, “Tutatafuta njia.”
Tunu akamgeukia. “Usiseme tutalipa kama hujui. Sema tunafanya nini.”
Juma akatikisa kichwa.
“Kesho asubuhi nitaenda school. Mchana nitajua claim form yetu iko wapi. Jioni tutaamua kama tunakata matumizi gani. Na kutoka leo, notebook hii inakaa hapa. Si mfukoni kwangu.”
Akaweka household book katikati ya meza.
Tunu akaiangalia.
“Na loan notice?”
Juma akaichukua kutoka mfukoni na kuiweka ndani ya notebook.
“Pale.”
Amani akasema, “Na mimi naweza kusaidia kwa kutonunua chips shuleni.”
Rehema akacheka kidogo. “Hilo ni budget contribution unaloweza kufanya bila kuacha mtihani.”
Hata Tunu alitabasamu kwa sekunde moja.
Walimaliza chakula wakiwa na hali nzito lakini wazi zaidi. Baada ya hapo Juma na Tunu walikaa wakipitia figures tena. Walikubaliana kutogusa dawa, kupunguza matumizi ya nyama wiki moja, kuahirisha manunuzi ya sare mpya na kuweka kiasi kidogo kwa mafuta ya patrol.
Rehema alichukua karatasi tupu na kutengeneza orodha ya malipo kwa siku badala ya kuacha kila kitu kwenye jumla moja. Aliweka tarehe ya Ijumaa karibu na mkopo wa tanki, Jumatatu karibu na ada, na katikati akaweka gharama za lazima ambazo haziwezi kusubiri. Tunu alipendekeza kuuza kuku wawili badala ya kugusa dawa au chakula cha shule. Juma akakataa mara ya kwanza, lakini Tunu akasema, “Sasa hii si notebook yako peke yako.” Hilo lilimfanya anyamaze. Kwa mara ya kwanza, maamuzi ya fedha yalikuwa mezani na kila mtu aliyebeba matokeo yake alikuwa na sauti.
Juma aligundua authority yake nyumbani ilikuwa imebadilika. Tunu hakumngojea aamue. Aliuliza, akarekebisha, akakataa.
Na kwa sehemu, Juma alihisi nafuu.
Saa karibu nne usiku, simu ya Tunu ilitoa notification nyingine.
“School tena,” alisema.
Juma akasogea karibu.
Ujumbe mpya ulikuwa mfupi zaidi kuliko ule wa kwanza.
“Mwanafunzi asiye na salio Jumatatu hataingia kwenye mtihani wa majaribio.”
---