Malori yalibaki nje ya geti kama wanyama waliokuwa wamefungwa kwenye kamba isiyoonekana. Baada ya Zawadi kuamuru yasipakue, injini ya lori la kwanza ilizimwa, lakini lori la pili liliendelea kutoa mlio wa chini kwa sababu dereva wake aliogopa kwamba betri ingekufa. Jua lilipanda juu ya paa la kiwanda na kugeuza vumbi la yadi kuwa ukungu wa dhahabu. Kila dakika iliongeza gharama ambayo haikuandikwa kwenye mkataba wa Hassan.
“Ni nani atalipa muda huu wa kusubiri?” Musa, dereva wa lori la pili, aliuliza. Alikuwa amesimama na karatasi ya kukodisha lori iliyokunjwa mkononi. “Mkataba wangu unaanza kuhesabu baada ya saa mbili. Tumeingia saa tatu zilizopita.”
Doto alitoa daftari lake dogo, lile alilolibeba kwenye mfuko wa shati hata wakati wa mvua. “Usibishane bila namba,” alimwambia Musa. “Tuliwasili saa moja na dakika kumi na saba. Picha ya geti ipo kwenye simu yangu.”
“Picha haitanilipa mafuta.”
Zawadi alisikia maneno hayo akiwa amesimama nyuma ya gari lake. Alikuwa ametoka kumpigia Hassan mara nne. Simu ililia mara moja tu, kisha ikakata. Alipofungua programu ya malipo ya kampuni, salio lilimwangalia bila huruma. Kulikuwa na fedha za kutosha kwa mafuta ya malori mawili kurudi, mishahara ya wafanyakazi wa ghala kwa sehemu, na malipo ya wakulima wachache waliokuwa wamesubiri kwa muda mrefu. Hakukuwa na fedha za kulipa kila mtu ikiwa kiwanda kingeikataa shehena hiyo na kuvuta majadiliano kwa wiki nyingine.
Doto akamletea daftari la gharama. “Nimehesabu kwa siku moja. Kukaa kwa kila lori ni shilingi laki mbili na elfu arobaini, bila kuhesabu mafuta ya injini. Kwa malori matatu ni laki saba na elfu ishirini.”
“Na mafuta ya kurudi?”
“Karibu laki nne.”
Zawadi akashusha macho kwenye karatasi. Namba hizo zilikuwa ndogo ukizitazama moja moja, lakini zilipowekwa pamoja zilifanya tumbo lake likaze. Kila lori lilikuwa limebeba mahindi yaliyolipiwa kwa ahadi kwa wakulima. Hakukuwa na faida kwenye mzigo uliokuwa umekwama; kulikuwa na madeni yanayotembea kwa magurudumu.
“Wamiliki wa malori wanataka jibu kabla ya saa sita,” Musa alisema. “Hawajali saini ya Hassan. Wao wanajua dereva wao yuko hapa.”
“Usiwaahidi tarehe ambayo huwezi kuithibitisha,” Zawadi akasema.
Musa akamkodolea macho. “Tukisema ukweli tu, tutapata nini?”
“Utapata rekodi ya kwamba umefanya kazi, na nitaitumia kwenye mpango wa malipo. Sitakupa maneno matamu yanayogeuka deni jipya.”
Doto akamwangalia kwa pembeni. “Hilo ndilo unalowaambia wakulima pia?”
Swali hilo lilimchoma kwa sababu lilikuwa na maana zaidi ya alivyokusudia. Zawadi alifungua faili la bluu, akatoa ukurasa uliokuwa na majina ya wakulima wa Kijiji cha Mbuyuni, Chamwino, na vitongoji viwili vilivyo upande wa barabara ya Dodoma. Kando ya kila jina kulikuwa na kiasi cha malipo, tarehe ya kuwasilisha mahindi, na alama ya ahadi iliyotolewa na Mavuno Link.
“Neema amekuwa akiniuliza tangu jana,” alisema. “Nimemwambia tunakagua deni la kiwanda. Sijamwambia pesa itaingia leo kwa sababu sijui.”
Simu yake ikaita kabla hajamaliza. Jina la Neema Rweyemamu likatokea kwenye skrini. Zawadi akajibu na kuwasha kipaza sauti ili Doto na madereva wasikie.
“Zawadi, uko bado kiwandani?” Neema aliuliza.
“Ndiyo. Malori hayajapakua.”
“Kwa nini?”
“Tumekutana na makubaliano ya malipo ambayo hatukupewa kabla. Tunathibitisha namba zake.”
Kulikuwa na sauti za watu nyuma ya Neema, wakizungumza kwa hasira. “Wakulima wanasema Mavuno Link imepata pesa na imeificha. Mtu mmoja amesema Hassan aliwaambia malipo yako karibu.”
“Hassan hakupaswa kutoa tarehe bila jedwali la benki,” Zawadi akasema, kisha akajisikia kana kwamba amejitetea kwa gharama ya mtu ambaye hayupo. “Neema, ukweli ni huu: account ya kiwanda imefungwa kwa makubaliano aliyosaini. Hatujui bado kiasi kitakachopatikana baada ya kupinga makato yasiyolingana. Sitaki kuunda tarehe ya uongo.”
“Wakulima hawalimi kwa neno ‘bado,’ Zawadi.”
“Najua.”
“Na madereva hawasafiri kwa neno ‘tutaona.’”
Zawadi akawatazama Musa na Doto. Musa alikuwa akikunja na kufungua karatasi yake. “Najua hilo pia. Nitasambaza leo taarifa iliyoandikwa yenye sehemu tatu: fedha tulizonazo, madai tunayothibitisha, na madai yanayohitaji uchunguzi. Nitawalipa wale walio kwenye kipaumbele kwanza mara tu fedha iliyothibitishwa itakapofika.”
“Fedha gani?”
“Sitaitaja mpaka niione kwenye akaunti.”
Neema akanyamaza kwa muda mrefu. “Hiyo ni mara ya kwanza umesema hivyo bila kutaka kunituliza.”
“Kwa sababu nimechoka kuwatuliza kwa muda mfupi halafu kuwaacha na hasara ndefu.”
Doto akainama na kuandika kitu kwenye daftari. Zawadi akamwomba Neema awakusanye wajumbe wa ushirika jioni, lakini Neema akasema watu hawatangoja hadi jioni bila mpango. Waliamua kwamba Zawadi atatuma jedwali la malipo kabla ya saa kumi na moja, likionyesha kila deni na hali yake. Hilo lilimaanisha kwamba hata kama hakupata fedha, kila mkulima angeona pengo lilipoanzia.
Baada ya simu kukata, Musa akavuta pumzi. “Ukiwaonyesha hayo yote, watakimbia kwa mnunuzi mwingine.”
“Huenda wakakimbia.”
“Basi kwa nini uwape sababu?”
“Kwa sababu sababu ipo tayari. Kuificha hakuiondoi.”
Zawadi alikwenda kwenye kivuli cha lori la kwanza na kukaa kwenye kisanduku cha betri. Aliweka mbele yake karatasi nne: gharama za malori, mafuta, mishahara, na farmer payment ledger. Alianza kuandika vipaumbele. Kwanza mafuta ya kurudi au ya kupeleka malori kwenye ghala la muda; pili mishahara ya wafanyakazi ambao hawangeweza kusubiri bila kuathirika; tatu malipo ya wakulima waliokuwa wameuza mahindi yote ya msimu; nne madeni ya ziada ya kukodisha malori. Alijaribu kuweka namba bila kujiambia kwamba kila kitu kitatengenezwa kwa simu moja kutoka kwa Hassan.
Doto aliketi karibu naye. “Hassan huwa ndiye aliyeshughulikia upande huu.”
“Ndiyo.”
“Alijua salio kuliko sisi.”
“Ndiyo.”
“Na bado ulisema leo hakuna kutoka bila majibu.”
Zawadi akafunga kalamu. “Nilidhani majibu yangekuwa kwenye faili nililolibeba. Sikutegemea faili la mtu mwingine liwe limefunga kampuni.”
“Unamwamini bado?”
Swali hilo lilikuwa rahisi kulijibu kwa hasira, lakini Zawadi alikumbuka miaka ya kwanza: Hassan akipanda basi la usiku kwenda benki, yeye akibaki kwenye kituo cha kupimia akiwashawishi wakulima wasiuze kwa mtu mwingine. Alikumbuka pia jinsi alivyowahi kuuza simu yake ili kukamilisha malipo ya mzigo wa kwanza. Uaminifu haukuwa uongo wote. Lakini siku hiyo uaminifu haukuwa namba ya kuingiza kwenye akaunti.
“Leo namwamini kama mtu ninayehitaji kumuuliza maswali,” alisema. “Si kama mfumo wa malipo.”
Mchana ulipokaribia, meneja wa usafirishaji wa kiwanda alifika na kuwauliza waondoe malori kwenye njia ya kuingia. Zawadi alimwonyesha karatasi ya muda wa kusubiri na akaomba itie saini. Mlinzi aliwaita magari yaliyokuwa nyuma yao yapite. Hatua hiyo ilifanya lori la kwanza lisogezwe pembeni, lakini haikufungua mzigo. Zawadi alichagua kulinda ushahidi wa gharama kuliko kuonekana mtiifu.
Kabla ya kurudi kwenye simu yake, alituma ujumbe wa sauti kwa Neema na nakala ya jedwali la kwanza. “Sitawapa tarehe mpaka fedha itakapothibitishwa. Lakini nitawapa kila ukweli ninaoujua, pamoja na ule unaoniumiza.”
Dakika chache baadaye, Neema akapiga tena. Safari hii sauti yake haikuwa ya kuuliza. Ilikuwa ya kutangaza uamuzi wa watu waliokuwa nyuma yake.
“By tomorrow noon, farmers will stop loading for you.”
---