Mvua ilinyesha mchana ambao Neema alirudi kwenye duka la Mama Asha. Maji yalitiririka kutoka kwenye paa la bati na kulowesha vumbi mbele ya shutter. Mosi alikuwa amesimama chini ya mwavuli, na Kato alikaa kwenye kiti cha plastiki akiwa ameshikilia ufunguo ambao haukuwa wa kufuli jipya.
“Nimekuja kuhesabu stock,” Neema alisema.
Mosi alicheka bila furaha. “Stock ya duka ni jambo langu sasa.”
“Hatutajua hilo mpaka tuandike kilichopo.”
“Unataka kunichunguza mbele ya mtoto wangu?”
Kato alinyanyua kichwa. “Baba, mteja yuko hapa.”
Mteja huyo alikuwa mwanamume aliyebeba suruali ya shule iliyochanika. “Mama Asha aliniahidi nitapata leo,” alisema. “Sina nguo nyingine ya mtoto.”
Mosi akamtazama Neema. “Fungua.”
Kato aliingiza ufunguo kwenye shutter. Chuma kilipanda kwa mlio mkali, kikafichua duka lililokuwa na harufu ya kitambaa, mafuta ya mashine na unyevu. Mashine kubwa ya Neema ilikuwa nyuma ya meza, imefunikwa kwa shuka. Vitambaa vilining’inia kwenye kamba, vingine vikiwa na alama za wateja.
Neema alitoa daftari jipya na kuandika tarehe, majina ya watu waliokuwepo na pesa iliyokuwa mfukoni mwa cashbox. Mosi alisogea.
“Hii si polisi.”
“Ndiyo maana ninaandika kila mtu aliyepo.”
Mteja wa suruali akatoa stakabadhi ya zamani. “Nililipa nusu.”
Neema akamwomba Kato aangalie kwenye sanduku la karatasi. Walipata suruali yake na noti iliyofungwa kwa pini. Mosi alitaka kumpa bidhaa bila kurekodiwa, lakini Neema akasema, “Tukiitoa bila kuandika, kesho mtu atasema imepotea.”
Mosi alimtazama kwa hasira, kisha akakubali. Kato akaandika jina la mteja.
Walipoanza kuhesabu vitambaa, tofauti zilitokea. Kitambaa cha bluu kilikuwa kimeandikwa oda ya Mama Asha lakini nusu yake haikuonekana. Uzi uliokuwa kwenye daftari ulikuwa boksi mbili, duka lilikuwa na boksi moja. Neema hakumwita Mosi mwizi. Aliandika “haijapatikana” na kuweka mstari wa kuulizia.
“Hivi ndivyo unavyotaka kunituhumu?” Mosi alisema.
“Nataka kujua deni la duka, si kukuita chochote.”
Mosi alikaa kwenye kiti na kutazama paa. Mvua ilipiga bati kwa nguvu. “Nilichukua boksi moja kulipa dawa za Mama.”
Neema akasimama. “Kwa nini hukusema?”
“Kwa sababu kila nikisema pesa, unaanza kutuma risiti kama hukumu.”
“Nimekuwa nikituma pesa kwa sababu uliomba.”
“Na mimi nilikuwa nikienda kliniki, nikilipa fundi, nikifungua duka wakati wewe ulikuwa mjini. Usipunguze kazi yangu kwa sababu una karatasi nyingi.”
Neema alihisi maumivu ya maneno hayo kwa sababu ndani yake kulikuwa na ukweli. Alifungua daftari lake la malipo na kuweka nakala ya risiti mezani. “Sitaipunguza. Nitaweka hapa pia.”
Kato akainama juu ya orodha. “Hii namba ya risiti si ya dawa.”
“Ni ya nini?” Neema aliuliza.
Kato akatoa karatasi iliyokuwa chini ya cashbox. “Stakabadhi ya malipo. Imetolewa kwa jina la Mama Asha.”
Karatasi ilikuwa imekunjwa mara nne. Juu yake kulikuwa na tarehe ya wiki ambayo Neema alikuwa amemtumia Mama pesa za rehani. Chini kulikuwa na muhuri wa duka la vifaa na maelezo ya “bolt, sanduku la kufuli, funguo mbili”.
Neema akamtazama Mosi. “Ulinunua kufuli la zamani siku hiyo?”
Mosi hakujibu mara moja. “Kufuli lilikuwa kwa usalama.”
“Kwa nini stakabadhi iko hapa?”
“Mama aliliomba.”
“Na ulilipa nani?”
“Mimi.”
Kato alisoma tarehe tena. “Hii ilikuwa kabla hujabadilisha kufuli la sasa.”
Mosi akasimama. “Kato, usigeuze kila kitu kuwa maswali.”
“Nataka kujua kwa nini Mama aliandika ‘funguo mbili’ kwenye karatasi nyingine.”
Neema hakumwambia Kato kuhusu picha ya simu iliyokuwa na funguo. Alikuwa ameahidi kutotumia kila kipande kama silaha. Badala yake, aliuliza kama kulikuwa na deni jingine la duka. Mosi alifungua droo na kutoa karatasi za mikopo midogo. Deni la zamani lilikuwa kubwa kuliko alivyosema. Baadhi ya malipo yalikuwa yamefanywa na Mosi, mengine na Mama, na mbili zilikuwa zimetoka kwenye akaunti ya Neema bila yeye kujua zilitumika kulipa nini.
“Hizi ndizo pesa nilizotuma?” Neema aliuliza.
“Sehemu yake.”
“Ulinambia ni za rehani.”
Mosi akapunguza macho. “Duka lilipokuwa limefungwa, sikujua nianzie wapi.”
Hasira ya Neema ilipata sababu mpya, lakini hakuruhusu isimame juu ya kila kitu. Aliandika jedwali la malipo matatu: nyumba, kliniki, na duka. “Kuanzia leo, hakuna pesa itakayotoka bila maelezo.”
Mosi alikataa kwa kichwa. “Unataka kunifanya mtoto.”
“Nataka tusichanganye deni na umiliki.”
Kato alichukua stakabadhi ya kufuli na kuiweka kwenye bahasha. “Hii ibaki kwa wote watatu.”
Neema alikubali. Walifunga duka baada ya kuandika stock, deni na bidhaa ya mteja. Mosi alifunga shutter mwenyewe, lakini safari hii hakutumia bolt ya kumzuia Neema kabisa; alimuacha Kato ashike ufunguo wa muda.
Neema alipofika barabarani, alifungua daftari lake. Sasa kulikuwa na hesabu za Neema, malipo ya Mosi, deni la duka na stakabadhi ya kufuli. Alikuwa amepoteza nafasi ya kumwita Mosi mwizi mbele ya mvua, lakini alikuwa amepata kitu cha thamani zaidi: ushahidi kwamba wote wawili walikuwa wamebeba gharama, na kwamba mtu aliyekuwa ameficha deni la duka hakuwa tayari kusema kwa nini Mama Asha alihitaji funguo mbili. Kato alifunga bahasha kwa utepe mdogo na kuiandika tarehe ya siku hiyo. “Tukiacha karatasi kila mtu akaichukua, kesho tutabishana kama ilitoka wapi.”
Neema akamwangalia. “Umeanza kuandika?”
“Baba alinifundisha. Lakini hakunifundisha kwamba maandishi yanaweza kumlinda mtu dhidi ya familia yake.”
“Maandishi hayalindi mtu peke yake. Watu wanaokubali kuyaangalia ndiyo kinga.”
Mosi alisikia na kugeuka. Kwa muda mfupi, hakuna aliyesema. Mvua ikapungua, na mwanga wa jioni ukaingia kwenye duka lililokuwa limefungwa nusu. Neema aliona mashine yake chini ya shuka na akajua bado angehitaji ruhusa ya kuitumia. Lakini sasa kulikuwa na orodha, stakabadhi na shahidi wa kila kitu kilichotolewa. Huo haukuwa ushindi; ulikuwa mwanzo wa sheria ndogo ambayo familia hii haikuwa nayo.
Kato akatoa stakabadhi iliyotolewa kwa jina la Mama Asha.
---