Asubuhi iliyofuata, Amina aliweka karatasi tatu mezani: orodha ya bidhaa za duka, makadirio mawili ya kiwanja na jedwali la malipo ya deni. Jua lilipopenya kwenye pazia, kila karatasi ilionekana kama mlango unaoelekea gharama tofauti.
Juma alikuja na daftari la stoo. Neema alibeba faili la hospitali na taarifa za SACCO. Halima aliweka simu yake karibu na kalamu, tayari kupiga picha kila hesabu.
“Leo hatuulizi tu tutalipa kiasi gani,” Amina alisema. “Tunauliza tutauza nini bila kuua biashara ambayo inapaswa kutusaidia kesho.”
Juma akafungua ukurasa wa kwanza wa daftari.
“Makadirio ya kwanza ya kiwanja ni makubwa kuliko tulivyodhani. Kama tungeuza kwa bei iliyo karibu na hiyo, deni lingeisha na salio lingebaki.”
“Na makadirio ya pili?” Neema akauliza.
“Yamepungua kidogo. Mtaalamu amesema mnunuzi wa haraka angejaribu kushusha zaidi kwa sababu kuna mgogoro wa mamlaka.”
Halima akamwangalia.
“Mgogoro wa mamlaka uliundwa na wewe.”
Juma hakumjibu kwa hasira. Alitazama karatasi ya makadirio kisha akasema, “Ndiyo. Ndiyo maana bei ya Kaseke ilikuwa hatari.”
Amina akageukia orodha ya stoo.
“Tuanzie kwenye duka. Ni bidhaa gani si za msingi kwa wiki hizi mbili?”
Juma alitaja mifuko ya mbegu za msimu ambao bado haujafika, pampu ndogo tatu, rafu mbili za plastiki na boksi la vifaa vilivyonunuliwa kwa oda ya mteja ambaye alikuwa amebadilisha mawazo. Amina aliandika kila kitu, kisha akauliza bei ya ununuzi, thamani ya sasa na muda wa kugeuza kuwa fedha.
“Ukiuza hivi, utapata kiasi gani?” Neema akauliza.
“Si kiasi cha kutosha,” Juma akasema. “Na ukinilazimisha kushusha bei, tutapoteza faida.”
“Lakini si kila hasara ni sawa,” Amina akajibu. “Kuna hasara ya kuuza bidhaa zisizo za msingi, na kuna hasara ya kuuza kiwanja chini ya thamani kwa sababu mtu mmoja ameficha makubaliano.”
Halima akachukua kalamu kutoka mkononi mwa Amina.
“Bado sioni kwa nini tuweke duka kwenye hatari. Mbegu hizo zinaweza kuleta faida. Tukiziuza sasa, mwezi ujao tutanunua tena kwa bei ya juu.”
Neema akamgeukia.
“Na tukilinda kila kitu, SACCO inaweza kuanza taratibu za dhamana. Hapo tutapoteza chaguo zote.”
“Unataka tuuze kwa sababu Juma aliogopa?”
“Sitaki kuuza kwa sababu aliogopa. Nataka tusibaki tukitazama tarehe ya Ijumaa bila mpango wa fedha.”
Amina aliwaacha wajibuane kwa muda. Neema alikuwa akiangalia hatari ya deni, Halima akiangalia uhai wa biashara. Wote wawili walikuwa wakilinda kitu halisi, lakini walikifanya kama vile upande mwingine hauoni.
Amina akageuza jedwali upande wao.
“Kuna chaguo tatu. La kwanza, kuuza kiwanja haraka. Hilo linaweza kulipa deni lakini linatupa mali ambayo baba aliandika isiuze kwa hofu. La pili, kutumia kodi pekee. Hilo halifiki malipo ya kwanza kwa wakati. La tatu, kuuza bidhaa zisizo za msingi, kutumia kodi ya miezi miwili na kuomba mpango wa awamu kwa salio.”
Juma akasema, “Chaguo la tatu lina pengo.”
“Ndiyo,” Amina akajibu. “Lakini pengo linajulikana.”
“Na kama SACCO ikisema hapana?”
“Basi tutaamua kuhusu pengo hilo tukiwa na jibu, si kabla.”
Halima akapiga kidole kwenye orodha.
“Boksi hili la vifaa lilinunuliwa kwa oda ya mteja. Kama tunampigia na bado analihitaji, hatutapoteza sana.”
Juma akachukua simu yake na kumpigia. Mteja alisema angeweza kuchukua nusu ya vifaa baada ya siku tatu, lakini hakutaka rafu wala pampu. Amina akaandika ahadi hiyo kama mauzo yanayoweza kuthibitishwa, si fedha iliyopo mkononi.
“Pampu moja inaweza kuuzwa kwa mkulima wa upande wa pili wa barabara,” Juma alisema. “Nyingine mbili zinahitaji kupunguzwa bei.”
Halima akamwangalia.
“Ni lazima uuze zote?”
“Bila hizo, kiasi cha kwanza kinapungua.”
“Na bila mbegu, duka linakufa baadaye.”
Juma alishusha pumzi. Kwa mara ya kwanza tangu kikao cha kwanza, hakutumia neno ‘mimi’ kueleza duka.
“Baba aliniambia nisichome mzizi kwa kuokoa tawi,” alisema.
Amina akamwangalia. “Ulikumbuka sasa?”
“Nililikumbuka nilipoona hesabu hizi.”
Neema akafungua faili lake.
“Malipo ya kwanza ya deni yanahitaji kiasi fulani. Kodi ya nyumba mbili inaweza kuingia kabla ya Ijumaa, lakini mpangaji mmoja ameomba siku mbili zaidi. Tukitumia fedha hiyo yote, tutakosa pesa ya matengenezo ya nyumba ya nyuma.”
Halima akasema, “Bomba likipasuka, wapangaji wote watatumia hilo kama sababu ya kuchelewa.”
Amina akaongeza mstari mwingine kwenye jedwali. “Kwa hiyo tunatenga fedha ya lazima kwanza. Hakuna kutumia kodi yote kama mfuko usio na mwisho.”
Juma alitazama namba hizo.
“Chini ya mpango huu, tunauza pampu mbili, rafu mbili, boksi la oda na sehemu ya mbegu. Tunapata kiasi cha kwanza, lakini bado tunakosa sehemu ya salio.”
“Na kiwanja hakitaguswa leo,” Amina alisema.
Halima alisita. “Hilo ndilo pendekezo?”
“Hapana. Ni hatua ya kwanza. Tutauza tu bidhaa ambazo tumezithibitisha kuwa si za msingi na tutaandika kila bei kabla ya mtu kutoa fedha.”
Neema akamtazama Amina.
“Ukiwa unalinda kiwanja hivi, usisahau kwamba Juma alilipa sehemu ya deni kwa kuuza pikipiki yake. Hatuwezi kumwomba tena abebe kila pengo.”
Amina akakaa kimya kwa sekunde. “Simsukumi abebe. Nataka kila mmoja ajue anachokubali.”
Juma akatoa risiti ya zamani ya pikipiki na kuiweka mezani.
“Sitaki kuuza tena kitu changu bila mpango,” alisema. “Lakini ninaweza kuzungumza na wasambazaji wawili kuhusu kuchelewesha malipo ya duka. Sikuwa nimewaambia kwa sababu nilidhani ningemaliza deni kwanza.”
Halima akamwangalia kwa ukali. “Hiyo ndiyo tabia inayotuweka hapa.”
“Najua.”
Amina aliandika uamuzi kwenye ukurasa mpya: bidhaa zisizo za msingi zitathibitishwa na watoto wote wanne; bei na mnunuzi vitaandikwa; kodi ya miezi miwili itatengwa kwa malipo ya kwanza, matengenezo na gharama za lazima; kiwanja kitabaki kimesimamishwa; Juma atatafuta muda wa malipo kwa wasambazaji bila kusaini uuzaji mwingine.
Kila mmoja alisoma. Halima hakusaini mara moja.
“Na kama mauzo hayatoshi?”
“Tutakutana tena na namba halisi,” Amina akasema.
Neema akamsogelea Halima. “Hii si ahadi kwamba duka litakuwa salama. Ni njia ya kutonunua utulivu wa leo kwa kupoteza kila kitu kesho.”
Halima akavuta kalamu.
“Basi tuandike pia kwamba hakuna bidhaa ya mbegu itauzwa bila kuangalia msimu wa oda.”
Juma akatikisa kichwa. “Ninakubali.”
Walitia sahihi. Mchana huo, pampu mbili ziliuzwa kwa bei iliyothibitishwa, rafu zikapata mnunuzi na mteja wa zamani akathibitisha kuchukua nusu ya boksi la vifaa. Fedha hizo zikawekwa kwenye akaunti ya muda mbele ya wote wanne.
Jioni, Amina aliunganisha jumla. Kodi iliyothibitishwa na mauzo ya kwanza vilifanya sehemu kubwa ya malipo, lakini namba ya mwisho bado ilikuwa na pengo.
Neema alisoma kwa sauti, “Bado tunakosa kiasi cha kuwasilisha mpango mzima.”
Halima alifunga daftari la stoo.
“Na kiwanja bado kimesimamishwa.”
Juma hakubishana. Alitazama salio lililoandikwa kwa wino mweusi, kisha akasema, “Kesho twende kwa mdai wote wanne. Kama tutahitaji kuuza kitu kingine, tuseme mbele yake.”
Amina akafunga jalada.
Kwenye simu yake, ujumbe kutoka SACCO uliingia. Haukuwa tishio jipya, bali uthibitisho wa muda uliowekwa:
**MALIPO YA KWANZA LAZIMA YAONEKANE KABLA YA IJUMAA SAA SITA. MPANGO PEKEE HAUTATOSHA.**
Amina aliwaonyesha wote.
Uuzaji wa bidhaa haukuwa umewatoa kwenye shimo. Ulikuwa umewapa muda mfupi na ushahidi wa kwanza kwamba wanaweza kuchagua pamoja. Lakini muda huo ulikuwa umebaki mdogo kuliko pengo la fedha.
---