Mkutano wa SACCO uliwekwa kwenye chumba kidogo nyuma ya ofisi kuu. Kulikuwa na meza ndefu, viti sita na kabati lenye mafaili yaliyofungwa kwa kamba. Kwenye ukuta kulikuwa na kalenda iliyokuwa imeonyesha tarehe ya Ijumaa kwa duara jekundu.
Amina aliingia akiwa na jalada la kodi, jedwali la bidhaa zilizouzwa na picha za makubaliano ya muda. Neema alibeba taarifa ya hospitali na malipo aliyowahi kutuma kwa baba. Halima alikuwa na nakala za barua nne. Juma alitembea nyuma yao akiwa ameshika faili la duka.
Mzee Mwakalinga, afisa aliyekuwa ameitisha mkutano, aliwasalimia bila tabasamu la kulazimisha.
“Sitaki kusikia tu kwamba familia imeketi pamoja,” alisema. “Nataka kuona ni fedha gani iko, itaingia lini na nani atasimama nyuma ya mpango.”
Amina akafungua jalada.
“Tumethibitisha kwamba deni lilianza kwa saini ya baba yetu. Pia tumethibitisha malipo ya Juma na sehemu ya fedha iliyotoka kwenye kodi. Tumezuia uuzaji wa kiwanja uliokuwa umeanza bila idhini ya watoto wote.”
Juma hakujitetea. Aliweka faili lake mezani.
“Nilifanya makubaliano ya awali kwa sababu nilidhani dhamana itachukuliwa kabla hatujakaa. Sikupaswa kufanya hivyo kwa siri.”
Mzee Mwakalinga akamwangalia.
“Makubaliano ya awali hayakufutwi na kukiri kosa. Mnunuzi ametuma amana. Broker anadai ada. SACCO inahitaji malipo. Mna mpango gani wa leo?”
Amina akasogeza jedwali.
“Tunatoa malipo ya kwanza kutoka kwenye kodi iliyothibitishwa na mauzo ya bidhaa zisizo za msingi. Tumeacha fedha ya matengenezo na tumehifadhi mbegu za msimu unaokuja. Hiyo inaleta kiasi cha kwanza, lakini haitoshi kumaliza salio lote.”
“Ni kiasi gani mnaweza kulipa sasa?”
Amina akataja kiasi kilichoandikwa kwenye karatasi. Mzee Mwakalinga akaandika. Juma akafungua daftari lake na kuthibitisha mauzo ya pampu na rafu. Halima akaonyesha risiti za wanunuzi. Neema akafungua ujumbe wa mpangaji aliyethibitisha malipo ya siku iliyofuata.
Mzee Mwakalinga akasema, “Fedha hii haiwezi kuhesabiwa kabla haijaonekana kwenye akaunti.”
“Tunajua,” Amina akajibu. “Ndiyo maana hatuombi mpango kwa maneno pekee.”
Alitoa ukurasa mwingine.
“Tunapendekeza malipo ya kwanza leo baada ya fedha zote kuingia. Kisha kila wiki kuwe na malipo kutoka kwenye kodi iliyothibitishwa. Salio linalobaki litapangwa kwa awamu nne. Kila malipo yataambatana na taarifa ya akaunti na saini za watoto wote.”
Juma akainama mbele.
“Duka litaendelea kufanya kazi. Nitaleta taarifa ya mauzo kila wiki. Bidhaa za msingi hazitauzwa bila idhini.”
Halima akamtazama. “Na hakuna makubaliano mapya ya kiwanja.”
Juma akasema, “Hakuna.”
Mzee Mwakalinga akasoma kila mstari.
“Mnaomba muda wa awamu, lakini mnunuzi wa kiwanja bado ana amana ndani ya mzunguko huu. Amejulishwa nini?”
Amina akatoa simu.
“Kaseke amejulishwa kwamba ukamilishaji umesimamishwa kwa sababu mamlaka ya uuzaji haikuwa imethibitishwa. Tumemwomba asitoe fedha nyingine. Tutarudisha amana kulingana na makubaliano ya awali yaliyosainiwa.”
“Na broker?”
“Tumemjulisha kwamba hana mamlaka ya kuwakilisha watoto. Dai lake litachunguzwa tofauti.”
Mzee Mwakalinga akamtazama Juma.
“Uliingia kwenye makubaliano hayo ukijua watoto wengine hawajasaini?”
“Ndiyo.”
“Kwa nini?”
Juma alifumba macho kwa muda. “Niliona kila siku kama ukuta unaonikaribia. Niliamini nikifunga deni kwanza, baadaye ningeomba msamaha.”
“Na sasa unaomba msamaha kabla ya kufunga deni?”
“Naomba nafasi ya kurekebisha bila kupoteza mali yote.”
Mzee Mwakalinga hakujibu mara moja. Alipiga simu kwa mfanyakazi mwingine ili kuthibitisha salio na muda wa hatua za dhamana. Baada ya dakika chache, alirudi na faili.
“Deni lenu lina sehemu mbili,” alisema. “Salio la msingi na gharama za kuchelewa. Kama malipo ya kwanza yataonekana leo na mpango wa awamu uwe na saini nne, tunaweza kusimamisha hatua za dhamana kwa muda uliokubaliwa. Lakini hakuna tena mazungumzo ya mtu mmoja.”
Neema akasema, “Tunataka hilo liandikwe.”
“Litaandikwa.”
Mzee Mwakalinga aliandika masharti: malipo ya kwanza yathibitishwe; kila awamu iwe na tarehe; taarifa ya kodi iambatishwe; uuzaji wa mali kuu usitishwe bila uthibitisho wa watoto wote; na mabadiliko yoyote ya mpango yarudi mezani.
Halima akasoma.
“Hii inamaanisha Juma hawezi kuzungumza kama mwakilishi pekee.”
“Ni sahihi,” Mzee Mwakalinga akasema.
Juma alitoa pumzi nzito. “Ninakubali.”
Amina akauliza, “Je, malipo ya Juma aliyofanya binafsi yanaonekana kwenye salio?”
Mzee Mwakalinga akageuza ukurasa. “Sehemu yake ipo. Lakini kuna malipo mawili ambayo hayakuwekwa chini ya taarifa ya familia. Hii hapa ni kumbukumbu ya tarehe na namba ya muamala.”
Juma akasogea ghafla.
“Hayo nilifanya mimi.”
“Kwa sababu gani?” Neema akauliza.
Juma alitazama taarifa ile, kisha akaifunga kwa kidole.
“Nilikuwa nimesema nitawaeleza.”
“Umesema hivyo mara tatu,” Halima akajibu.
Amina akamzuia Halima kwa ishara ndogo. “Tutauliza hapa, mbele ya mdai. Hatutakimbilia hitimisho.”
Mzee Mwakalinga akasema, “Fedha ilitoka kwenye akaunti ya mtu binafsi. SACCO ilipokea kama malipo ya deni, lakini haikupewa maelezo ya chanzo.”
Juma alikaa kimya.
Neema akafungua jalada la hospitali. “Kabla hatujaandika mpango wa awamu, tunahitaji kujua kila kilicholipwa. Hii si kwa kumdhalilisha Juma. Ni kwa kutofautisha deni la familia na fedha alizobeba yeye mwenyewe.”
Juma akamwangalia Amina.
“Ukiwaambia kila kitu, mtasema nilificha kwa sababu nilitaka hisani.”
Amina akasema, “Tutasema ulichoficha. Pia tutaandika ulichobeba. Hatuwezi kujenga mfumo mpya kwa kuchagua nusu ya ukweli.”
Mzee Mwakalinga akasukuma karatasi ya mwisho upande wao.
“Hapa kuna sehemu ya saini. Ni lazima wote wanne wasaini kama washiriki wa mpango. Mtu mmoja anaweza kusimamia uwasilishaji wa kila wiki, lakini si kubadili masharti.”
Amina akasoma, kisha akampa Neema. Neema akasoma na kumpa Halima. Halima akamrudishia Juma.
Juma alibeba kalamu. Mkono wake ulitetemeka kidogo, si kwa sababu ya maandishi, bali kwa sababu saini hiyo ilimwondoa kwenye nafasi ya mtu wa mwisho kuamua.
Alisaini.
Neema akafuata, kisha Halima. Amina akatia saini mwisho. Mzee Mwakalinga akaweka muhuri wa ofisi kwenye nakala mbili, moja kwa SACCO na moja kwa familia.
“Malipo ya kwanza mtaweka lini?” akauliza.
“Leo,” Amina akasema. “Fedha ya mpangaji ikiingia, tunaiunganisha na mauzo yaliyothibitishwa.”
“Na kama fedha haijaingia?”
“Tutakujulisha kabla ya muda, si baada.”
Mzee Mwakalinga akatikisa kichwa. “Hilo ndilo tofauti kati ya mpango na ahadi.”
Walipotoka, Juma hakwenda moja kwa moja dukani. Alisimama chini ya mti wa ofisi akiwa ameshika nakala yake.
“Kwa mara ya kwanza,” alisema, “nimeona kwamba kuwa mbele ya meza hakumaanishi kuwa meza ni yangu.”
Halima alijibu, “Usitumie sentensi nzuri kama nafasi ya kukwepa swali la malipo mawili.”
Juma hakukasirika. “Kesho nitawaonyesha.”
Amina akaweka nakala kwenye jalada.
“Leo tumezuia hatua za dhamana kwa muda. Kesho tunathibitisha fedha na kuandaa taarifa ya kwanza.”
Simu ya Juma ikaita. Alisoma ujumbe bila kusema. Amina aliona uso wake ukibadilika.
“Ni nani?” Neema akauliza.
Juma akampa simu.
Ujumbe ulitoka kwenye namba ya zamani ya SACCO, ukiambatana na kumbukumbu ya malipo mawili ya binafsi:
**MALIPO HAYA YALIINGIZWA KWA JINA LA JUMA MWAKA ULIOPITA. JE, FAMILIA IMEARIFIWA KUHUSU MKOPO WA ZIADA ALIOCHUKUA KULIPIA SALIO LA BABA?**
Halima alinyanyua kichwa.
“Mkopo wa ziada?”
Juma akafunga macho.
Amina hakumshambulia. Aliweka mkono juu ya jalada la mpango.
“Kesho hutaanza na jedwali la duka,” alisema. “Utaanza na ukweli huo.”
---