Amina aliamka kabla ya alfajiri, lakini hakuwasha taa kubwa. Mwanga wa simu yake ulitosha kuonyesha sanduku la chuma lililokuwa juu ya meza ya baba. Juma alikuwa ameondoka jana usiku bila kusaini orodha. Alisema angerudi baada ya kuwapeleka watu wa ukoo nyumbani, lakini simu yake ilikuwa imezimwa tangu saa nne.
Neema aliingia jikoni akiwa amefunga kanga yake kiunoni.
“Umeweza kulala?”
“Nililala kwa vipande,” Amina akasema. “Kila nilipofumba macho niliona lile neno: kilichopotea.”
Halima aliwasili akiwa na chaja mkononi na nywele zilizofungwa haraka.
“Nilituma picha za jana kwenye simu zenu. Hakuna picha iliyoenda kwa Juma.”
“Huenda simu yake imeishiwa chaji,” Neema alisema.
Halima akamwangalia.
“Au hataki tuone anachofanya.”
Neema hakujibu. Tangu jana, alikuwa akijaribu kulinda amani kwa kusema kila shaka ilikuwa mapema. Lakini barua ya baba ilikuwa imeweka ufa kwenye ukuta wa maneno yake. Hakuweza tena kuwaambia wengine wamkabidhi Juma kila kitu kwa sababu tu alikuwa kaka yao.
Amina alifungua daftari jipya na kuandika tarehe, majina ya waliokuwepo, na hali ya kila kitu kilichotolewa kwenye sanduku. Hakutaka sanduku liwe hadithi ya siri. Alitaka liwe kumbukumbu ambayo ingeweza kusomwa na mtu yeyote aliyekuja baadaye.
“Bahasha nne kwanza,” alisema. “Kila barua itasomwa kwa sauti. Kisha tutapiga picha na kuiweka kwenye jalada.”
Halima alifungua kamera ya simu.
Neema akavuta kiti karibu na Amina.
“Tusiiite jalada la ushahidi,” alisema.
“Kwa nini?”
“Kwa sababu neno hilo linamfanya Juma awe mshtakiwa kabla hajazungumza.”
Amina akamtazama. “Na neno ‘mwana wa kiume’ lilimfanya awe msimamizi kabla sisi hatujazungumza.”
Neema akavuta pumzi ndefu. “Sawa. Jalada la mambo ya familia.”
Amina aliweka bahasha ya Neema mezani. Utepe wake ulifunguliwa kwa urahisi. Ndani kulikuwa na barua fupi, pamoja na karatasi tatu za zamani zilizokuwa na mihuri ya duka la dawa na tarehe zilizofutika.
Neema alianza kusoma.
“Neema, ulisaidia nyumba hii kwa mikono ambayo hakuna aliyekuwa akiiona. Usikubali huduma yako iitwe msaada wa muda kwa sababu tu ulitoka nyumbani kwenda kazini. Usimamizi wa mali si zawadi kwa anayepiga kelele; ni jukumu la anayekubali kuonyesha hesabu.”
Neema alisimama kimya baada ya sentensi hiyo. Amina aliona macho yake yakijaa maji, lakini hakufuta.
“Baba alijua?” aliuliza.
“Alijua nilikuwa natuma pesa. Sikujua aliandika.”
Halima akachukua zile karatasi. Zilikuwa risiti za dawa za baba, zingine zikiwa na jina la Neema, zingine zikiwa na namba ya simu iliyokuwa haionekani vizuri.
“Weka zote kwenye jalada,” Amina akasema.
“Juma atakataa kwamba hizi ni za mali.”
“Si kila mchango lazima uwe hati ya umiliki. Tunachotafuta ni ukweli wa nani alibeba nini.”
Bahasha ya Halima ilikuwa na barua ndefu zaidi. Baba alimwambia asibebe aibu kwa kuwa mdogo, wala asitumie ujana wake kama sababu ya kukaa nje ya maamuzi. Pamoja na barua hiyo kulikuwa na orodha ya wapangaji na namba za vyumba, iliyoandikwa kwa mkono wa Halima wakati mmoja.
Halima alitabasamu kwa uchungu.
“Nilidhani nilimsaidia kwa kuwapigia wapangaji simu tu.”
“Uliwafanya walipie kwa wakati,” Amina akasema. “Hilo si jambo dogo.”
“Baba aliandika, ‘Ukiambiwa wewe ni mdogo ili unyamaze, uliza ni nani anayefaidika na ukimya wako.’”
Neema alitikisa kichwa.
“Alikuwa akijua nyumba hii ingejaa sauti baada yake.”
“Au alikuwa ameshaona jinsi Juma anavyotaka kushika kila kitu,” Halima akasema.
Kauli hiyo ilifanya hewa ibadilike. Amina akamwangalia, lakini hakumzuia. Hawakuwa na nafasi ya kuficha hasira yao ili barua ionekane safi. Kila mmoja alikuwa amekuja na kumbukumbu yake mwenyewe.
Bahasha ya Amina ilikuwa nyembamba. Ndani yake kulikuwa na karatasi moja tu na ufunguo mdogo uliofungwa kwenye utepe mweupe.
Amina alisoma.
“Usiwe mlinzi wa kila kitu kwa sababu una uwezo wa kuhesabu. Hesabu zako ziwe daraja la wengine, si ukuta dhidi yao. Ukiwaona ndugu zako wakigombana juu ya mali, warudishe kwenye majina, tarehe na kazi iliyofanyika.”
Chini ya barua kulikuwa na mchoro wa sanduku nne: duka, nyumba za kupanga, kiwanja cha pembezoni, na akaunti ya deni.
Amina alishika ufunguo.
“Huu ni wa nini?”
Halima akauinua karibu na kamera.
“Unafanana na ufunguo wa droo ya chini ya kabati la baba.”
“Droo ile imekuwa imefungwa tangu alipopelekwa hospitali,” Neema alisema.
“Basi tutaiangalia baada ya kumaliza orodha.”
Amina aliweka barua zote kwenye mifuko ya plastiki isiyo na rangi. Hakuzikunja tena. Kila mmoja alisaini chini ya ukurasa wa orodha: **Nimeona nyaraka hizi na sitatoa nakala ya asili bila taarifa kwa wengine watatu.**
Juma aliwasili wakati Amina alipokuwa akifunga jalada. Aliingia akiwa ameshika funguo nyingi kwenye kiganja, na harufu ya vumbi la duka kwenye shati lake.
“Mmepanga kikao bila mimi?”
“Tumepanga kusoma barua za baba,” Neema akasema.
“Barua zilizosomwa jana?”
“Barua zako zilizosomwa jana. Hizi ni zetu pia.”
Juma aliona jalada mezani. Uso wake ukawa mgumu.
“Baba alikuwa akiandika mambo mengi alipokuwa na wasiwasi. Hayo si maagizo ya kisheria.”
“Hatujayaita maagizo ya kugawa mali,” Amina alisema. “Yameeleza majukumu.”
“Na nani amewapa mamlaka ya kufunga nyaraka?”
“Kila aliyeitwa kwenye barua.”
Juma akaweka funguo mezani kwa kishindo.
“Mnataka kuniondoa kwenye duka?”
“Bado hatujazungumza duka,” Neema alisema. “Tunazungumza kuhusu kutoshikilia nyaraka peke yako.”
Juma alitazama funguo, kisha akaanza kuhesabu kwa kidole.
“Funguo za duka. Funguo za nyumba. Funguo za kabati. Hivi ndivyo nilivyolinda wakati ninyi mkiendelea na maisha yenu.”
Halima akafungua simu yake na kuonyesha picha za jana.
“Baba aliandika kwamba funguo za nyaraka zibaki kwa zaidi ya mtu mmoja.”
“Baba hakujua nilichokuwa nikifanya.”
“Basi turuhusu tujue,” Amina akasema.
Hakujibu. Badala yake, Juma aliinua faili lililokuwa pembeni ya sanduku. Lilikuwa na lebo ya **KIWANJA CHA PEMBEZONI — MALI YA FAMILIA**.
“Faili hili mnalihitaji kwa nini?”
“Kwa sababu ulilitaja jana.”
“Ni nakala ya zamani tu.”
Juma alifungua jalada. Ndani kulikuwa na orodha ya kurasa, risiti ya kodi ya ardhi, ramani iliyokunjwa, na mstari uliokuwa umeandikwa kwa kalamu nyekundu: **MAKUBALIANO YA AWALI — USITOE BILA KUKAGUA.**
Amina akageuza ukurasa wa kwanza. Ukurasa wa pili. Wa tatu.
Halima akainama.
“Makubaliano yako wapi?”
Juma akakaa kimya.
Kwenye orodha, baba alikuwa ameandika namba ya makubaliano, tarehe ya kusainiwa na jina la mtu aliyepokea nakala. Lakini jalada lenyewe lilikuwa na nafasi tupu. Kati ya risiti ya kodi na ramani, kulikuwa na karatasi moja iliyochanwa kwa ustadi.
“Ulisema ni nakala ya zamani,” Amina akasema.
“Ni faili la baba.”
“Basi kwa nini makubaliano hayapo?”
Juma alinyanyuka na kuchukua funguo zake.
“Msiniweke kwenye kesi kwa karatasi ambayo hamjaielewa.”
Amina alimsogelea mpaka kando ya meza.
“Hatukuja kukuweka kwenye kesi. Tumeona kwamba kuna ukurasa uliotajwa lakini haupo.”
“Na mnafikiri mimi nimeuchukua?”
“Tunafikiri nyaraka hazijifichi zenyewe.”
Juma alimtazama kwa muda mrefu. Kisha akatoka bila kuchukua faili. Mlango ulipofungwa, funguo zake ziligongana mfukoni kama mvua ndogo ya chuma.
Neema aliweka mkono juu ya faili.
“Tutafanyaje?”
Amina aliangalia nafasi tupu kati ya risiti na ramani. Baba hakuwa ameandika tu kwamba makubaliano yapo. Alikuwa ameandika kwamba yasitolewe bila kukaguliwa.
“Tutapiga picha ya nafasi hii pia,” Amina akasema. “Kisha tutatafuta nakala nyingine kwenye simu ya baba, benki, au kwa yeyote aliyepokea malipo.”
Halima akafungua kamera.
Chini ya ukurasa wa orodha, kulikuwa na mstari uliokuwa umefichwa na jalada. Amina alipouinua, alisoma tarehe na namba ya simu ambayo hakuna aliyekuwa ameiona jana.
Tarehe ilikuwa ya siku mbili kabla ya mazishi.
Na mbele ya namba hiyo, baba alikuwa ameandika:
**AMANA IMESHALIPWA.**
---