Juma hakwenda na Amina kwa mdai asubuhi kama alivyoahidi. Alituma ujumbe kwamba mtu aliyekuwa na nyaraka alikuwa safarini. Amina alijibu kwa neno moja tu: **Tuthibitishie lini?**
Jibu halikujia.
Badala yake, Juma alifunga duka mapema na kukaa kwenye storeroom nyuma ya mifuko ya mbegu. Amina alipofika, alikuta mlango wa mbele umefungwa na kijana wa kaunta akifagia sakafu.
“Juma yuko ndani,” kijana akasema. “Alisema asisumbuliwe.”
Amina aliingia bila kuuliza. Neema na Halima walikuwa nyuma yake. Mama Rehema hakwenda; alisema masuala ya mdai yalihitaji ndugu wenyewe.
Storeroom ilikuwa nyembamba, yenye masanduku yaliyopangwa mpaka kwenye dari. Juma alikuwa amekaa kwenye kiti cha plastiki, bahasha ya kahawia ikiwa mapajani.
“Nilisema msiingie wote,” akaanza.
“Ulisema mtakwenda na sisi,” Amina akamjibu.
“Nilijua hamtanipa nafasi ya kueleza.”
“Basi eleza.”
Juma akatazama bahasha, si nyuso zao.
“Deni lilianza na baba. Alikopa fedha ili duka liendelee kununua bidhaa. Msimu mmoja wateja walishindwa kulipa. Msimu uliofuata bei ya mbegu ikapanda. Akaunti ikaanza kuchelewa.”
“Kwa nini hakuna mkataba kwenye sanduku?” Neema akauliza.
“Kwa sababu mkataba wa kwanza ulikaa kwa mdai.”
“Na nakala?”
“Baba alikuwa akiiweka.”
“Haipo.”
Juma alifunga macho kwa muda mfupi.
“Huenda aliitoa.”
“Au mtu mwingine aliitoa,” Halima akasema.
Juma akamwangalia.
“Unataka niseme mimi?”
“Unataka sisi tuseme nini?”
Amina alisogea mbele. “Tunataka kujua amana ya kiwanja ilienda wapi.”
“Haijaenda kwa mdai.”
“Ulisema ulianza kuzungumza na familia ili amana isiwe salio lote.”
“Nilitaka kumlipa sehemu.”
“Kwa hiyo ni ya deni?”
Juma alicheka kwa uchungu.
“Kiwanja hakiuziwi kwa sababu nataka kununua gari. Nilikuwa natafuta muda wa kulinda duka.”
Neema aliweka mkono kwenye sanduku lililokuwa pembeni ya ukuta.
“Ulitaka kulinda biashara kwa kuuza mali ya wote bila kutuambia.”
“Nilitaka kuzuia biashara isianguke.”
“Hayo si majibu mawili yanayopingana?” Halima akauliza.
Juma alisimama. Kiti kikateleza nyuma.
“Baba alipokuwa hospitalini, mdai alitaka kuchukua bidhaa kama dhamana. Nilienda kwake, nikaomba muda. Alisema kama sijalipa, duka litafungwa na mali itauzwa. Baba hakujua yote. Alikuwa akipumua kwa shida.”
Amina aliona mkono wa Juma ukishika bahasha kwa nguvu.
“Ulitumia pesa zako?”
“Nilitumia nilichokuwa nacho.”
“Na bado deni lilibaki?”
“Ndiyo.”
“Uliwaambia Neema na Halima?”
“Nilimpigia Neema siku moja.”
Neema akakunja uso.
“Ulinisema tu duka lilikuwa na wiki ngumu.”
“Kwa sababu ulikuwa kazini usiku. Sikutaka kukuongezea mzigo.”
“Na Halima?”
“Alikuwa anafanya mafunzo. Amina alikuwa safarini.”
Amina alihisi kauli hiyo ikigonga sehemu ya kumbukumbu zake. Alikuwa amekuwa safarini akihakiki mazao kwa kampuni, akimwandikia baba kila jioni. Juma hakuwahi kutaja mdai. Alimwambia tu gharama za duka zilikuwa zimeongezeka.
“Kwa nini ulisema wewe ndiye mwenye uamuzi?” akauliza.
Juma alikaa tena.
“Kwa sababu nilipokuwa nikiomba muda, watu waliniuliza nani anawajibika. Nilisema mimi. Baada ya muda, kauli hiyo ikawa ukweli ambao kila mtu aliutumia.”
“Uliitumia pia,” Amina akasema.
“Ndiyo.”
Jibu hilo lilifanya storeroom inyamaze. Halima alitarajia Juma ajitetee. Neema alitazama chini. Amina alihisi hasira yake ikipata kitu cha kushikilia, lakini pia aliona kwamba kukiri hakukufuta madhara.
“Umezisaini hati za awali kwa jina lako?” Amina akauliza.
Juma hakujibu.
“Juma.”
“Nilitia jina langu kwenye makubaliano ya mazungumzo. Sijatia saini uhamisho wa mwisho.”
“Ulimwambia Kaseke una mamlaka yote.”
“Nilimwambia ningeleta sahihi ya mwisho.”
“Ulimwambia amana itatumika kulipa deni?”
“Nilimwambia muda ulikuwa mfupi.”
Halima akapiga kiganja chake juu ya boksi.
“Umeficha kila kitu kwenye maneno ya nusu.”
Juma akamjibu kwa sauti ya juu.
“Kwa sababu kila ukweli mnaouhitaji una mtu wa kumlaumu! Nikisema baba alikopa, mtasema nilimruhusu. Nikisema nililipa, mtasema nilikuwa nataka sifa. Nikisema nimejaribu kuuza kiwanja, mtasema nimekuwa mwizi!”
“Na ukificha, tunaitaje?” Halima aliuliza.
Neema akasimama kati yao.
“Hatutamaliza kwa kupigana.”
“Hatupigani,” Amina alisema. “Tunaweka ukweli mahali ambapo unaweza kuchunguzwa.”
Alifungua daftari na kuandika vichwa vinne: **Deni la awali. Malipo ya Juma. Amana ya Kaseke. Dhamana.**
“Tutahitaji mkataba wa kwanza, taarifa ya salio, historia ya malipo na karatasi inayoonyesha mali gani iliwekwa dhamana.”
Juma alitoa faili la kahawia. Ndani kulikuwa na nakala zilizokunjwa, baadhi zikiwa na muhuri wa mwaka uliopita. Aliziweka mezani moja baada ya nyingine.
Amina akasoma ukurasa wa kwanza. Jina la Mzee Mhando lilikuwa juu. Chini yake kulikuwa na jina la duka na maelezo ya dhamana.
“Dhamana ni nini?” Neema akauliza.
Amina akageuza ukurasa. Juma alijaribu kuushika, lakini Amina aliufunika kwa mkono.
“Ni kiwanja cha pembezoni,” alisema.
Halima akavuta pumzi.
“Baba aliweka kiwanja kama dhamana?”
“Ndiyo.”
“Na wewe ukasema uuzaji ulikuwa uamuzi wako.”
“Nilitaka kulipa kabla hakijachukuliwa.”
“Lakini bei ya Kaseke uliweka chini kiasi gani?” Amina akauliza.
Juma hakusema. Kwenye ukurasa wa makubaliano ya awali, namba iliandikwa kwa kalamu nyeusi. Amina hakuitamka. Ilikuwa chini ya makadirio ya kawaida ya eneo, lakini bado hawakuwa na thamani iliyothibitishwa.
“Uliamua bei peke yako,” Neema akasema.
“Nilikuwa na siku chache.”
“Na ulitupa siku hizo kwa kutotuambia.”
Juma aliketi akiinamisha kichwa.
“Nilidhani nikilipa, kila kitu kingerudi kawaida.”
Amina alifunga faili.
“Leo hakuna mtu anayekamilisha uuzaji.”
“Mdai hatasubiri.”
“Basi tutampigia.”
“Hamjui mnavyozungumza naye.”
“Tutajifunza kwa kusoma mkataba.”
Halima alichukua simu yake.
“Tumwite Kaseke sasa?”
“Ndiyo,” Amina akasema.
Juma alinyanyua mkono.
“Usimwambie bado. Nipe masaa machache.”
Amina alimtazama.
“Tumekupa siku zote ulizosema unahitaji. Sasa tuna saa arobaini na nane za kusimamisha hatua yoyote, kuthibitisha salio, na kutafuta mpango usio wa kuuza kiwanja kwa haraka.”
“Masaa arobaini na nane hayatafanya deni litoweke.”
“Lakini yatazuia uamuzi usioweza kurudishwa.”
Juma alikataa kwa kichwa, lakini hakubishana. Amina aliandika kwenye karatasi:
**UZAJI UMEPAUZWA KWA SAA 48.**
Neema akatia sahihi. Halima akatia sahihi. Baada ya muda mrefu, Juma akatia yake pia.
Walipotoka storeroom, Amina alibeba faili la dhamana, lakini hakuchukua asili ya mkataba. Juma aliifunga kwenye bahasha na kusema itawekwa ndani ya sanduku mbele ya wote.
“Kwa nini hukuweka hii tangu mwanzo?” Neema aliuliza.
Juma akatazama mlango wa duka.
“Kwa sababu nilipoiona ikimtaja baba, nilijua mngenitazama kama mtu aliyeshindwa.”
Amina akamjibu kwa sauti tulivu.
“Tunakutazama kama mtu aliyeficha jambo lililowahusu wote. Hayo si sawa na kusema hukubeba mzigo.”
Juma hakutazama nyuma.
Usiku, waliporudi nyumbani, Halima alifungua bahasha ndogo iliyokuwa na namba ya kumbukumbu. Ndani yake kulikuwa na nakala ya taarifa ya dhamana na ukurasa wa mwisho wa mkataba.
Jina la Mzee Mhando lilikuwa juu.
Lakini chini ya sahihi yake, kulikuwa na mstari mwingine ulioandikwa miaka miwili baadaye:
**MTOA MALIPO YA ZIADA: JUMA MHANDO.**
Amina alisoma mara mbili.
Neema akamshika mkono.
“Alikuwa akilipa.”
“Ndiyo,” Amina akasema. “Lakini bado hatujui alilipa kwa nini, na kiasi gani.”
Halima akageuza ukurasa.
Kwenye kona ya chini, mdai alikuwa ameandika kwa kalamu nyekundu:
**TOP-UP TATU ZILITOKA KWA MTU BINAFSI.**
Juma aliposoma mstari huo, hakukataa.
Lakini alifunga sanduku kabla hawajauliza ni kwa nini alikuwa amewalipa kwa siri.
---